Wereldprimeur: kunstmatige inseminatie van kwetsbare krokodillensoort

Onechte gavialen (foto: ARTIS, Edwin Butter) (vergrote weergave)

Onechte gavialen (foto: ARTIS, Edwin Butter)

(23-03-2017) UGent-wetenschappers zijn er als eersten in geslaagd om, op vraag van de Nederlandse zoo ARTIS, gezond sperma af te nemen bij een onechte gaviaal. Of de kunstmatige inseminatie geslaagd is, zal pas in de zomer blijken.

Op 15 maart hebben UGent-wetenschappers in de Amsterdamse zoo ARTIS een kunstmatige inseminatie gedaan bij een onechte gaviaal (Tomistoma schlegelii). Voor zover bekend is dat een wereldwijde primeur.

Voor het eerst bewegend zaad onder de microscoop

Er is nog weinig bekend over voortplanting bij onechte gavialen. In ARTIS leeft een koppel onechte gavialen, dat deel uitmaakt van een Europees fokprogramma. Omdat natuurlijke bevruchting uitbleef, is besloten onderzoek te doen naar de vruchtbaarheid van beide dieren. Toen het mannetje paringsgedrag vertoonde – het blazen van bubbels naar het vrouwtje – werd de kwaliteit van zijn zaad onderzocht.

Door handmatige stimulatie werd het sperma afgenomen. Onder de microscoop was te zien dat het goed bewegende  zaadcellen bevatte – voor zover bekend is dit nooit eerder het geval geweest. Op de beelden van een echografie bij het vrouwtje waren rijpe follikels zichtbaar: het perfecte moment voor bevruchting.

Geslaagde inseminatie, nu afwachten

De inseminatie verliep succesvol, maar dat betekent niet dat het vrouwtje ook bevrucht is. Dat zal waarschijnlijk in de zomer blijken: ook over de draagtijd van een onechte gaviaal is weinig bekend. Eens de eieren gelegd zijn, duurt het, afhankelijk van de temperatuur, nog ongeveer 90 dagen voor ze uitkomen. 

De kunstmatige inseminatie was een unieke samenwerking tussen dierentuin ARTIS en de vakgroep voortplanting, verloskunde en bedrijfsdiergeneeskunde en vakgroep pathologie, bacteriologie en pluimveeziekten van de faculteit diergeneeskunde van de Universiteit Gent.

De onechte gaviaal: een echte maar bedreigde soort

De onechte gaviaal is, in tegenstelling tot wat zijn naam laat vermoeden, wel degelijk een echte krokodil. De bek van de echte en onechte gavialen is anders, en het gaat dus om twee verschillende ondersoorten van de gavialenfamilie.
De onechte gaviaal is een bedreigde diersoort. Er zijn naar schatting nog minder dan 2.500 volwassen dieren over in hun leefgebied in Indonesië en Maleisië. De grootste populatie komt voor in het Danau Sentarum National Park in Indonesië. Hier liggen de grootste nog overgebleven stukken veenmoerasbossen, die een belangrijke broedplaats vormen voor de onechte gaviaal. Naar schatting zal deze populatie de komende jaren met 25% verder afnemen. De grootste bedreigingen voor de onechte gaviaal zijn een verlies aan leefgebied door ontbossing en landbouw.

Info

Cyriel Ververs
Vakgroep Verloskunde, Voortplanting en Bedrijfsdiergeneeskunde
T 09 264 75 66
cyrillus.ververs@UGent.be

Lees meer artikels over: