Wereld MS-dag: prof. Geert van Loo over de moleculaire mechanismen achter multiple sclerose

Prof. Geert van Loo onderzoekt samen met zijn team de moleculaire mechanismen van ontstekingsziektes - © JP SWIRKO (vergrote weergave)

Prof. Geert van Loo onderzoekt samen met zijn team de moleculaire mechanismen van ontstekingsziektes - © JP SWIRKO

(31-05-2017) Interview van 'Deze Week' met prof. Geert van Loo naar aanleiding van de Wereld MS-dag op 31 mei 2017.

"Minder zonlicht: meer kans op MS"

Ongeveer 1 op 1000 Belgen wordt getroffen door de ontstekingsziekte Multiple Sclerose. MS is een auto-immuunziekte die het centraal zenuwstelsel aantast. In een labo van het Vlaams Instituut voor Biotechnologie (VIB) en de Universiteit Gent) in Zwijnaarde speurt professor Geert van Loo samen met zijn team naar de moleculaire mechanismen van ontstekingsziektes zoals MS, de ziekte van Crohn en reumatische artritis. Naar aanleiding van de Wereld MS-Dag hadden we met de vermaarde onderzoeker een gesprek over de ongeneeslijke ziekte.

Wat loopt er in het lichaam fout waardoor er een chronische ontstekingsziekte ontstaat?

Hoewel een ontsteking geassocieerd wordt met pijn en een negatieve connotatie heeft, is het een gewenste reactie van het lichaam tegen een probleem zoals bijvoorbeeld een infectie. Het lichaam activeert het immuunsysteem met de bedoeling de infectie op te ruimen. En dat gaat vaak gepaard met koorts, pijn enzovoort. Eens het probleem opgelost is, moet het lichaam die immuunreacties opnieuw uitschakelen. Indien dat niet gebeurt, krijgt men een conditie waarin de ontsteking chronisch wordt. En dat is nefast omdat het op termijn kan leiden tot bijvoorbeeld zware weefsel- of orgaanschade. Die continue ontstekingsreacties zijn eigen aan ziektes zoals Crohn, astma, artritis, psoriasis en dus ook MS.

Bij MS zit die chronische ontsteking in de hersenen.

Inderdaad. MS is de meest voorkomende ontstekingsziekte van de hersenen. De ziektes die ik daarnet opsomde, zijn net zoals MS auto-immuunziektes. Dat wil zeggen dat het immuunsysteem niet vecht tegen lichaamsvreemd (zoals het geval is bij een infectie, red) maar tegen lichaamseigen materiaal. In het geval van MS is dat myeline, een soort van isolerende stof rond de neuronen. Bij MS gaat het lichaam om de één of andere reden het myeline afbreken waardoor de neuronen niet meer geïsoleerd zijn. En daardoor gaat het elektrische signaal verloren. Vergelijk het gerust met een elektriciteitsdraad die bloot komt te liggen.
Je zegt om de één of andere reden.

Wil dat zeggen dat men over de oorzaak van MS nog steeds in het donker tast?

De oorzaken zijn nog niet gekend. Mensen die kleine foutjes hebben in hun genoom, dus in hun DNA, zouden gevoeliger zijn. Maar een klassieke genetische aandoening is MS niet. Mogelijks komt het door een samenspel tussen een genetische aanleg en omgevingsfactoren. Omdat MS twee keer meer bij vrouwen dan bij mannen voorkomt, kan één van de oorzaken ook hormonaal zijn. Wat eveneens vaak wordt vermeld, is dat een vroegere virale infectie de trigger kan zijn die de ziekte uitlokt. Een belangrijke vaststelling is ook dat MS vaker voorkomt in landen verder afgelegen van de evenaar. Daar waar er minder zonlicht is, is de kans om MS te ontwikkelen dus groter. Een van de mogelijke oorzaken kan dus een tekort aan vitamine D zijn. Maar waarom vitamine D zou beschermen tegen MS is niet geweten.

Klopt het dat we vatbaarder geworden zijn voor auto-immuunziektes zoals MS door de toegenomen hygiëne?

Aan de hand van cijfers kunnen we vaststellen dat sinds de jaren ‘50 chronische ziektes ongelofelijk zijn toegenomen. Voor MS bijvoorbeeld is dat in een tijdspanne van 30 jaar verdriedubbeld. Compleet omgekeerd loopt de curve voor infectieziektes zoals de mazelen of tuberculose. Dat is dus wat men noemt de hygiëne hypothese. Naarmate we gezonder en properder zijn gaan leven en er meer antibiotica ontwikkeld werden, hebben we de infectieziektes onder controle gekregen. Maar net daardoor is ons immuunsysteem verzwakt en een beetje lui of minder ‘precies’ geworden waardoor het soms verkeerd gaat reageren en dergelijke ontstekingsziektes gaat uitlokken.

Verloopt MS bij elke patiënt hetzelfde?

Relapsing Remitting MS is in 70 procent de meest voorkomende vorm. Bij deze vorm wisselen opflakkeringen van de ziekte af met perioden van herstel. Oogproblemen zijn een veelvoorkomende klacht omdat de oogzenuw aangetast wordt. Maar de klachten nemen wel toe naarmate men ouder wordt. Finaal evolueert RRMS naar een secundair progressieve aftakeling. Bij 20 procent van de patiënten treedt vanaf het begin verslechtering op zonder tussentijds herstel. Er is dan sprake van primair progressieve MS. Die patiënten zijn er het ergst aan toe. Een minderheid, 10 procent, heeft een goedaardige MS. Af en toe is er wel een opflakkering van de ziekte maar progressief slechter wordt ze niet en altijd wordt er teruggekeerd naar een normale toestand. Dat zijn patiënten die gemakkelijk 90 jaar kunnen worden zonder veel hinder te ondervinden.

Niels De Rudder
© Deze Week -31/05/2017 t.e.m. 06/06/2017 - Oostvlaanderen

Lees meer artikels over: