Tropische bossen kunnen hitte tot op zekere hoogte aan

(c) Peter Vander Sleen (vergrote weergave)

(c) Peter Vander Sleen

(22-05-2020) Uit onderzoek blijkt dat tropische bossen toch grote hoeveelheden koolstof kunnen blijven opslaan in een warmere wereld, mits onze uitstoot beperkt blijft.

De bomen in tropische bossen slaan over de hele wereld het equivalent op van een kwarteeuw uitstoot van fossiele brandstoffen. Er wordt gevreesd dat de opwarming van de aarde deze opslagcapaciteit kan verminderen, wanneer bomen minder hard groeien of wanneer meer bomen sterven. Dat zou de klimaatverandering nog versnellen.

De UGent maakte deel uit van een internationaal onderzoeksteam dat meer dan een half miljoen bomen in 813 tropische bossen onderzocht. Ze gingen na hoeveel koolstof is opgeslagen in deze bossen met verschillende klimaatomstandigheden.

Drempel van 32 graden

De onderzoekers tonen aan dat tropische bossen grote hoeveelheden koolstof blijven opslaan onder hoge temperaturen. Uit hun resultaten blijkt dat deze bossen op lange termijn hitte verdragen tot aan een grens van 32 graden Celsius dagtemperatuur.

Dat is positief, maar is enkel mogelijk wanneer bossen tijd hebben om zich aan te passen, intact blijven en wanneer de klimaatopwarming strikt begrensd wordt om te vermijden dat de temperatuur de grens zou overschrijden.

De analyse van de onderzoekers toont aan dat tropische bossen verrassend resistent zijn tegen kleine temperatuurverschillen – tot op zekere hoogte. Bij een beperkte klimaatverandering kunnen ze koolstof blijven opslaan in een warmere wereld.

“De drempel van 32 graden toont hoe belangrijk het is dat we zo snel mogelijk onze uitstoot verminderen, om te vermijden dat we te veel bossen boven deze drempel dwingen”, aldus prof. Pascal Boeckx.

“Als we de globale gemiddelde temperatuurstijging beperken tot bijvoorbeeld 2°C boven het pre-industrieel niveau, duwen we ongeveer drie vierde van de tropische bossen boven de drempel die we hebben vastgesteld. Nog hogere temperatuurstijgingen zullen leiden tot snelle verliezen van koolstof in bossen. Elke temperatuurstijging van 1 graad zou ca. 50 miljard ton CO2 van tropische bossen in de atmosfeer vrijlaten.”

Bossen laten CO2 vrij in de atmosfeer wanneer de hoeveelheid koolstof die gewonnen wordt door groeiende bomen kleiner is dan de hoeveelheid die verloren wordt door stervende bomen.

Eerste klimaatgevoeligheidsanalyse op lange termijn

View from the canopy at Gunung Mulu’s heath forest, dominated by Shorea albida. Sarawak, Borneo. (c) Dr Lindsay F. BaninDit onderzoek analyseert voor het eerst hoe gevoelig het klimaat is op lange termijn, gebaseerd op directe observaties van volledige bossen in de tropen.

De resultaten wijzen erop dat temperatuur op lange termijn het grootste effect heeft op de koolstofvoorraad van bossen, doordat de groei van bomen erdoor afneemt. Bomensterfte door droogte is de tweede grootste factor.

De onderzoekers besluiten dat tropische bossen op lange termijn de capaciteit hebben om zich aan te passen aan een bepaalde mate van klimaatverandering. Dat komt deels door hun rijke biodiversiteit: boomsoorten die nieuwe klimaatomstandigheden beter verdragen, groeien goed en vervangen de minder goed aangepaste soorten op lange termijn.

Bossen intact houden

De veerkracht van bossen hangt echter af van hoe intact ze blijven.

Professor Beatriz Marimon (State University Mato Grosso, Brazilië, co-auteur van het onderzoek) bestudeert enkele van de warmste tropische bossen van de wereld, in centraal-Brazilië. “Onze resultaten geven aan dat intacte bossen in staat zijn om een bepaalde mate van klimaatverandering aan te kunnen. Maar het zijn net die warmte-tolerante bomen die ook te maken krijgen met onmiddellijke bedreigingen zoals brand en fragmentatie. Om ervoor te zorgen dat bossen zich kunnen aanpassen, moeten we eerst en vooral de overblijvende bossen beschermen en onderling verbinden.”

Ze merkt ook duidelijke grenzen op in de mate waarin bossen zich kunnen aanpassen. “Het onderzoek geeft een drempel aan van 32°C overdag. Boven dat punt neemt de koolstof in het bos sneller af, onafhankelijk van de soorten in het bos. Elke temperatuurstijging van één graad boven deze drempel laat vier keer zoveel CO2 vrij als er zou zijn vrijgelaten onder de drempel.”

Meer dan twee miljoen boomdiameters opgemeten

(c) Simon Lewis, University of LeedsDe inzichten in hoe tropische bossen reageren op klimaatverandering waren enkel mogelijk dankzij tientallen jaren van nauwkeurig veldwerk, vaak in verafgelegen gebieden. Het internationale team van 225 onderzoekers combineerde observaties in Zuid-Amerika (RAINFOR), Afrika (AfriTRON) en Azië (T-FORCES). Het team van de UGent, onder leiding van Pascal Boeckx en Hans Verbeeck, onderzocht een twaalftal proefzones van telkens één hectare aan bossen in Yangambi, in het hart van het Congobassin.

In elk gebied gebruikten de onderzoekers de diameter en het gewicht van elke boom om te berekenen hoeveel koolstof ze opslaan. Na een aantal jaar werden de metingen herhaald om te onderzoeken hoeveel koolstof werd opgenomen en hoe lang het was opgeslagen totdat de bomen stierven.

Om wijzigingen in koolstofopslag te berekenen, moesten de onderzoekers bijna 10.000 boomsoorten en meer dan twee miljoen boomdiameters opmeten over 24 tropische landen.

Professor Pascal Boeckx: “De hoeveelheid koolstof die opgenomen en opgeslagen wordt door bossen is een cruciaal element in hoe de planeet reageert op klimaatverandering.”

“Dit onderzoek beklemtoont waarom onderzoekssamenwerkingen op lange termijn essentieel zijn om de effecten van klimaatverandering te begrijpen. Wetenschappers moeten meer dan ooit samenwerken, want de gezondheid van de grote tropische bossen van de wereld is van vitaal belang voor ons allemaal.”

De CO2-uitstoot voldoende beperken om bossen onder de veiligheidsdrempel te houden, zal een grote uitdaging worden. Professor Hans Verbeeck: “Het is nu belangrijker dan ooit tevoren dat we onze planeet gezond houden. Dit is een unieke kans om de overstap te maken naar een stabiel klimaat.”

“Door na de huidige crisis niet zomaar terug te keren naar de gewone gang van zaken kunnen we ervoor zorgen dat bossen enorme koolstofhoeveelheden kunnen blijven opslaan. Ze beschermen tegen klimaatverandering, ontbossing en uitbuiting van wilde dieren: dat moet centraal staan.”

“Laat ons nu de kans grijpen om onze planeet op een andere manier te behandelen. Dan kunnen we onze thuis fris genoeg houden om deze prachtige bossen te beschermen – en onszelf.”

Meer info

Long-term thermal sensitivity of Earth’s tropical forests, gepubliceerd in Science op 22 mei 2020 - DOI: 10.1126/science.aaw7578