Landbouwsubsidies werken nog te weinig als hefboom voor milieu, biodiversiteit en klimaat
(21-10-2025) De Vlaamse landbouw heeft een grote impact op milieu, biodiversiteit en klimaat.
En hoewel binnen het Europese landbouwbeleid in toenemende mate wordt ingezet op ‘vergroening’, dragen de Europese landbouwsubsidies nog onvoldoende bij aan het bereiken van de verschillende milieudoelstellingen. Dat blijkt uit een nieuwe studie van de Universiteit Gent in opdracht van Bond Beter Leefmilieu. Het rapport “Analyse van de financiële stromen naar de Vlaamse landbouw: is het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid een hefboom of hinderpaal voor het leefmilieu, de biodiversiteit en het klimaat?” onderzocht hoe de middelen uit het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) worden verdeeld en welke bijdrage ze kunnen leveren aan milieudoelen.
Uit de analyse blijkt dat het grootste deel van de subsidies naar de grootste landbouwbedrijven gaat: het kwart grootste bedrijven ontvangt 46% van alle steun, terwijl het kleinste kwart slechts 8% krijgt. Bovendien blijkt dat de omvangrijkste subsidiestromen maar een beperkte positieve bijdrage worden verondersteld te leveren aan milieudoelstellingen.”
“De huidige hectaregebonden inkomenssteun staat los van de effectieve nood aan inkomensondersteuning, draagt weinig bij tot het milieu en versterkt vooral bestaande ongelijkheden,” zegt onderzoeker Ruben Savels (UGent). “We stellen voor om een verschuiving door te voeren naar resultaatgebaseerde betalingen die effectief belonen voor milieu- en klimaatprestaties.”
“De investeringssteun gaat voornamelijk naar productieve investeringen in vooral technologische oplossingen zoals ammoniakemissiearme stalsystemen, terwijl de investeringssteun naar niet-productieve investeringen en dus eerder natuurgebaseerde oplossingen zo’n honderd keer lager ligt terwijl deze net worden verondersteld sterker bij te dragen aan de milieudoelstellingen,” aldus Savels.
De onderzoekers formuleren zes belangrijke aanbevelingen:
- Herdenk de inkomenssteun op hectarebasis en verschuif naar resultaatgebaseerde betalingen.
- Verwijder barrières voor natuurgebaseerde investeringen en verhoog de steun voor niet-productieve investeringen.
- Stem beleid af op jonge landbouwers én nieuwe toetreders tot de landbouw om de toekomst van de landbouw te verzekeren
- Maak van biologische landbouw een voorbeeldmodel, aangezien deze bedrijven meer inzetten op ecoregelingen en milieuvriendelijke praktijken.
- Versterk collectieve gebiedsgerichte maatregelen zodat landbouwers worden gestimuleerd en beloond om samenwerken op landschapsniveau.
- Zorg voor coherentie tussen beleidsmaatregelen om tegenstrijdige prikkels te vermijden.
Het rapport besluit dat het GLB wel degelijk een hefboom kan zijn voor duurzaamheid, maar dat daarvoor een fundamentele heroriëntatie nodig is van hoe middelen worden toegekend.
De studie werd uitgevoerd door Ruben Savels, Jaron Bousard, Theo Brackx, Stijn Speelman en Joost Dessein (Universiteit Gent, Faculteit Bio-ingenieurswetenschappen) in samenwerking met INBO en Bond Beter Leefmilieu.