Solar Decathlon: UGent-studenten kiezen resoluut voor circulair bouwen

(13-05-2019) Studenten ingenieur-architect van de UGent doen deze zomer mee aan de prestigieuze Solar Decathlon competitie in Budapest.

Solar Decathlon is een internationale en prestigieuze studentencompetitie waarbij universiteiten worden uitgedaagd om een energie-efficiënt paviljoen te ontwerpen, bouwen, en te bewonen. Na een eerste selectie worden maximaal 20 teams weerhouden: de Universiteit Gent werd geselecteerd voor de editie in 2019 in Budapest, en zal het daarbij opnemen tegen teams uit Nederland, Frankrijk, Spanje, Hongarije, Roemenië, Thailand, Verenigde Staten...

De studenten ingenieur-architect van de UGent hebben een modulair en circulair bouwconcept ontwikkeld uit materialen met een lage milieu-impact. Dit systeem kan zowel gebruikt worden om appartementen te renoveren als voor de bouw van nieuwe projecten. Daarnaast zetten ze sterk in op een nieuwe generatie sturing voor ventilatie, verwarming, koeling, sanitair warm water, en elektrische balans.

De uitdaging

In het verleden werd bij Solar Decathlon vaak gekeken naar vrijstaande nieuwbouwwoningen die zo energiezuinig mogelijk gemaakt worden. De studenten ingenieur-architect van de UGent kozen echter voor een andere piste. Niet alleen is de maatschappelijke relevantie van die villa-typologie voor discussie vatbaar, maar ook de focus op louter energiegebruik is een te enge benadering van een complex vraagstuk. Daarop zijn de studenten op zoek gegaan naar een grotere uitdaging: de renovatie van grote appartementsgebouwen in mede-eigendom.

In België zijn er volgens StatBel 1.4 miljoen appartementen, en 65% van de appartementsgebouwen dateren van voor 1981. In een recente wetswijziging werd de benodigde meerderheid onder eigenaars aangepast van 75% naar 66% voor werken aan de gemene delen. In praktijk blijkt het immers niet evident om eigenaars van appartementen te overtuigen om tot een collectieve renovatie over te gaan. Zeker in grote blokken leidt dit vaak tot immobilisme, systematische degradatie, en een vrije val van de vastgoedprijzen.

Vinger op de wonde

EtrimoVerschillende cases werden onderzocht waaronder ook bouwblokken van Etrimo, een belangrijke aannemer die zoals Amelinckx veel appartementsblokken realiseerde in de jaren '60 en '70. Daar is er meestal geen thermische isolatie, geen ventilatie, beginnen stalen leidingen te lekken, en is ook de brandveiligheid ronduit abominabel. In sommige gebouwen weigeren verzekeringsmaatschappijen nog tussen te komen wegens gebrekkig onderhoud, en zijn de vastgoedprijzen in vrije val.

Bij een project van Etrimo is ook onderzoek gedaan naar legionella: hoewel de stookketels slechts enkele jaren oud zijn, werden zeer hoge legionellaconcentraties vastgesteld. In een kindercrèche bleken de concentraties 71 maal hoger te liggen dan de wettelijke norm. Door het gebrek aan geïsoleerde leidingen en grote afstanden koelt het warm water af, en hebben legionellabacteriën vrij spel. Uit enquêtes bij de bewoners bleken er dan ook buitenproportioneel veel mensen te zijn met chronische longaandoeningen.

Modulaire prefab oplossing

Voor de renovatie van appartementsblokken is een concept ontwikkeld met eenvoudige sandwichelementen die ter plaatse nog kunnen aangepast worden, en snel te monteren zijn. Aan de hand van heel wat labo-testen is ook een systeem ontwikkeld waardoor het mogelijk is om dergelijke panelen snel te plaatsen, maar ook lucht- en waterdicht zonder tapes of folies te gebruiken. Het team wil het werk ter plaatse immers minimaliseren, maar deze aanpak verzekert ook de circulariteit van de oplossing: de panelen kunnen eenvoudig gedemonteerd worden zonder enige schade of verlies.

Om het probleem van roestende en ongeïsoleerde leidingen op te lossen, voorzien de studenten op de gevel een nieuw distributiesysteem, ingewerkt in "technische panelen" die boven elkaar uitgelijnd worden. Daarin wordt per verdieping ook een ventilatiesysteem geïntegreerd. Tenslotte is ook een zelfdragende en doorlopende voorzetstructuur ontworpen die uitgeeft op bijkomende verticale circulatiewegen en die de appartementen voorziet van extra terras, wintertuin, of binnenruimte.

Meet The Mobble

MobbleVoor de wedstrijd in Budapest hebben de studenten slechts twee weken de tijd om het paviljoen ter plaatse te bouwen en af te werken, inclusief technische installaties en buitenaanleg. Een betonnen appartement realiseren is dus geen optie. Daarom is de modulaire logica van de gevel gewoon doorgetrokken om een paviljoen te bouwen. Volledig opgebouwd uit hout en minerale wol is een high-end woonvolume ontworpen dat flexibel kan ingezet worden.
Dit bestaat uit een vloer, dak, en zes kolommen. Dit concept werd "The Mobble" gedoopt, en kan in verschillende aantallen en configuraties gekoppeld worden. Daarrond komt dan de modulaire schil waarmee we ook de appartementen renoveren.

Met vijf Mobbels bouw je perfect één appartement na, maar de Mobbels kunnen ook gebruikt worden voor een zorgwoning, noodopvang, klaslokaal, thuiswerkplek, of optopping. De ambitie is om een alternatieve woonvorm te ontwikkelen die toelaat om de woning in de loop van de tijd aan te passen aan de noden.

Het planbureau voorspelt tegen 2050 een aangroei van het aantal huishoudens met 478.000. Daarvoor zijn ongeveer 500.000 extra woningen nodig, met een nadruk op diversiteit, flexibiliteit, en kleine woningen geschikt voor mensen met een zorgbehoefte. De startnota "Slim wonen en leven" van Wonen Vlaanderen ambieert daarom ook experimenten met nieuwe wooninitiatieven, met ook alternatieven voor huur en koop, andere vormen van gemeenschappelijkheid, al dan niet op gronden die de overheid in erfpacht of opstal geeft. De Mobble is een experiment om hieraan tegemoet te komen en een nieuw woonconcept te introduceren.

Paviljoen

Studenten zijn aan de slag gegaan en zijn een paviljoen beginnen bouwen voor de wedstrijd. Dit paviljoen wordt voorafgaand aan de wedstrijd in Budapest in Gent opgebouwd, in de buurt van het Sint Pietersplein. Op dinsdag 14 mei kunnen UGent personeelsleden het paviljoen vrij bezoeken tussen 12u en 14u en tussen 16u en 18u. Studenten geven je er graag een woordje uitleg. Je hoeft niet in te schrijven en je kiest zelf hoeveel tijd je uittrekt voor je bezoek.

In het paviljoen zelf is ook ingezet op intelligente vraagsturing van de verschillende technische installaties. Uit onderzoek blijkt immers dat een goede isolatieschil alleen onvoldoende garanties biedt op een laag energiegebruik. Daarom wordt in het paviljoen sterk ingezet op demand side management, met geavanceerde concepten voor ventilatie, verwarming, koeling, sanitair warm water, en elektrische balans. Tenslotte wordt ook de watercyclus bestudeerd, en kan er heel wat energie bespaard worden door de restwarmte van afvalwater te benutten.

Meer informatie en contact