In memoriam em. Prof. dr. Roger Claeys

(16-10-2020)

Prof.Dr. Roger Claeys, in memoriam in de schoot van AlumniHILO, Universiteit Gent

Op 5 juli 2020 overleed Prof.Dr.Roger Claeys (3 januari 1924), emeritus gewoon hoogleraar aan de faculteit Geneeskunde en Gezondheidswetenschappen van de Universiteit Gent. UGentMemorie Claeys Roger (1924 - 2020)

De academische loopbaan van Professor Claeys speelde zich hoofdzakelijk af in het Hoger Instituut voor Lichamelijke Opvoeding (HILO, later de vakgroep Bewegings- en Sportwetenschappen) waar hij in 1963 als docent benoemd werd tot titularis van de leerstoel “Theorie en ontleding van de menselijke bewegingen”. Op 1 oktober 1989 werd hem het emeritaat verleend en kon hij de titel van emeritus gewoon hoogleraar dragen.

Dr.Roger Claeys was licentiaat in de genees-, heel en verloskunde, met als specialisatie geneesheerhygiënist. In 1963 behaalde hij zijn doctoraat in de lichamelijke opvoeding. Hij behoorde tot de generatie van professoren die vanuit een biomedische invalshoek het onderwijs, onderzoek en dienstverlening aan het HILO mee vorm hebben gegeven. Voor de rijke meer dan 100-jarige geschiedenis van de opleiding Lichamelijke Opvoeding en Bewegingswetenschappen aan de Universiteit Gent verwijzen we naar de boeken die uitgegeven zijn bij het 75- en 100-jarig bestaan.

Als voltijds professor heeft Roger Claeys in belangrijke mate bijgedragen tot de uitbouw van het HILO.

Van bij zijn aanstelling kreeg hij de opdracht en de middelen om aan het HILO het Laboratorium voor Ontleding van Bewegingen uit te bouwen. Hij volgde daarbij de internationale wetenschappelijke opkomst van de (Sport)Biomechanica met onder meer in 1967 het eerste Europees Symposium Biomechanics in Zürich. Om verschillende aspecten van de menselijke beweging kwantitatief te kunnen meten werd apparatuur gekocht en methodologie ontwikkeld. Het kinematisch bewegingsverloop werd geregistreerd met 16mm film camera’s waarvan de beelden manueel en semi-elektronisch verwerkt werden. Wie herinnert zich niet het monnikenwerk bij het beeld-voorbeeld overtekenen van bewegingstrajecten op kalkpapier. Of het analytisch berekenen van de 2D -
baan van het lichaamszwaartepunt op basis van de XY-coördinaten van de lichaamssegmenten bekomen met de Vanguard Motion Analyser. Dankzij samenwerking met het RUG laboratorium voor machines en machinebouw werd het labo ook uitgerust met een van de eerste krachtmeetplatformen in Europa dat door middel van rekstrookjes de verticale grondreactiekracht elektronisch kon meten. Wat later volgden commercieel verkrijgbare versies, o.m. de befaamde Kistler van 0,4 bij 0,6m, die de grondreactiekrachtvector konden meten. Om de complexe spierwerking tijdens grootmotorische taken beter te begrijpen werd de elektromyografie uitgebouwd. Ook accelerometrie door middel van hoogfrequente versnellingsmeters werd voorzien.
We kunnen het ons nu nog moeilijk voorstellen, maar in het pre PC-tijdperk werden al deze hoogfrequente analoge signalen geregistreerd met snelle elektronische schrijfapparaten. In het HILOarchief hebben we nog dikke pakken papier met curves liggen. Bij het aanwenden van deze basismethoden uit de biomechanica was het belangrijk om verschillende methoden te combineren en de metingen te synchroniseren. Er werd ook geprobeerd om het natuurlijk bewegingsverloop zo weinig mogelijk te verstoren. Exemplarisch was het inbouwen van de krachtmeetplatformen in een verhoogd loopoppervlak.

De biomechanische analyse van de menselijke stap- en loopbeweging was het geliefd onderzoeksonderwerp van Prof.Claeys. Hij publiceerde hierover een aantal artikels en deed congresmededelingen. Er volgden hierover ook twee doctoraten onder zijn promotorschap. In totaal promootte hij vier doctoraten.

Tekenend voor zijn engagement naar de Lichamelijke Opvoeding en de bewegings- en sportwetenschappen was dat hij aan de studenten de mogelijkheid bood om als licentiaatsthesis een bewegingsanalytisch onderzoek te doen van vrijwel elke sportbeweging, indien methodologisch haalbaar. In de periode 1963-1989 kozen ongeveer een derde van de LO-studenten als thesis voor een proefondervindelijke biomechanische studie van een beweging uit locomotie, gymnastiek, fietsen, atletiek, balsporten etc. Gelukkig zijn deze thesissen en de bijhorende filmopnames en curves nog grotendeels bewaard in het HILO archief. Een zeer interessante beeldbank, niet in het minst omdat de 16mm filmbeelden in negatief ontwikkeld werden. Een fragment wordt getoond in het
nagelnieuwe GentsUniversiteitsmuseum, dat opent op 3 oktober 2020.

We vermelden ook Prof.Claeys’ uitbouw van een rijke deelbibliotheek met alle toenmalige standaardwerken en de meeste internationale tijdschriften van de menselijke biomechanica.

De wetenschappelijke inzichten uit bovenvermeld onderzoek en uit literatuurstudie vertaalde Prof.Claeys in zijn onderwijs. Zijn lessen werden door de studenten gesmaakt … en zelden gebrost.

De lessen waren eerst en vooral sterk betrokken op ons vakgebied: hoe bewegen mensen, hoe functioneert het bewegingsstelsel, wat is de belasting, met implicaties voor leren van bewegingen en voor sporttraining. Hij hanteerde een mix van proefondervindelijke bevindingen en theoretische
concepten, soms met een eigen LO-vertaling. Wie herinnert zich niet de frequent terugkerende principes actie-reactie, overzetten van beweging, lendenslag, spierwerking in gesloten kinematische keten etc. Dit alles rijkelijk geïllustreerd met filmbeelden en grafieken. Voeg daarbij een geboren
verteller, en de truc om bij de aanvang van de les zeer stil te spreken….aandacht verzekerd. Vanuit zijn scholing in de geneeskunde gaf hij ook de lessen Hygiëne aan de studenten LO.

Prof.Claeys droeg ook op andere vlakken bij aan de werking van het HILO. Hij was gedurende 11 jaar voorzitter van de HILO-raad en promotor van het eredoctoraat in de Lichamelijke Opvoeding voor R.J.Shephard (Can) in 1988.

Prof.Claeys inspireerde menig HILO student.

We onthouden zijn be- en verwondering voor de menselijke beweging, gekruid met een fijne humor.

em.Prof.dr.Dirk De Clercq, vakgroep Bewegings- en Sportwetenschappen, UGent (30 september 2020)