Menselijk gedrag in het Paleolithicum (2005-2011)

Een evolutionaire benadering van menselijk gedrag in het Paleolithicum. Het 'diet breath' model en competitie tijdens MIS 3 in Frankrijk. (Doctoraatsonderzoek: Dieter Jehs)

Eén van de oudste onderzoeksvragen binnen de Europese prehistorie betreft de onderliggende dynamiek van de overgang van Midden- naar Laat-Paleolithicum, rond 40 000 jaar geleden. Niet zelden staat het concept ‘moderniteit’, geijkt op wat als de karakteristieke eigenschappen van de moderne mens wordt beschouwd, centraal in dit ‘overgangsdebat’, waar het fungeert als referentiekader voor het interpreteren van twee fenomenen die samen de kern uitmaken van de overgangsproblematiek: een biologische verschuiving van een robuuste naar een graciele morfologie (d.w.z. van Neanderthaler naar H. s. sapiens), en een gedragsmatige/culturele (r)evolutie naar wat in essentie als een symboolgedreven, ‘moderne’ cultuur beschouwd wordt.

Beide fenomenen worden door een waaier van veelal onderling tegenstrijdige hypotheses met elkaar verbonden. Dit is het directe gevolg van zowel problemen van chronometrische aard, als het veelal ontbreken van duidelijke associaties tussen menselijke morfologie en de verschillende toenmalige entiteiten zoals het Chatelperroniaan en het Aurignaciaan. Zo schrijft bijvoorbeeld een belangrijke groep van scenario’s de oorzaak van het verdwijnen van de Neanderthaler toe aan (economische) competitie met de geïmmigreerde ‘moderne’ en, volgens veel interpretaties superieure, populaties.

Deze studie haakt hierop in door enerzijds de bruikbaarheid van het concept ‘moderniteit’ als referentiekader voor de overgangsproblematiek in vraag te stellen, en dit op basis van zowel theoretische als empirische argumenten. In een tweede luik werd op zoek gegaan naar een model dat niet geplaagd wordt door een ‘modern human bias’, en dat bovendien niet louter op het descriptieve niveau blijft hangen. In het laatste deel van het onderzoek worden de jachtfauna’s behorend tot de laatste glaciale cyclus (met focus op de overgang van Midden- naar Laat-Paleolithicum) geanalyseerd aan de hand van dergelijk model en geïnterpreteerd in termen van eventuele competitie tussen de makers van het Mousteriaan, Chatelperroniaan en Aurignaciaan. Het gaat dus m.a.w. om een eerste stap in de richting van een evaluatie van de competitiehypothese tussen moderne mens en Neanderthaler, waar nog steeds geen sluitend archeologisch bewijs voor bestaat.

Bibliografie

  • Jehs D. (2011). The modernity myth. Notae Praehistoricae 31: 69-85.
  • Jehs D. & De Smet D. (2011).  The basic prey model in «deep time»: the exploitation of ani-mal resources during MIS 3-5e in France. Notae Praehistoricae 31: 157-182.
  • Jehs D. & De Smet D. (2012). The basic prey model in “deep time”, part 2: competition during MIS 3 in France? Notae Praehistoricae 32: 175-184.
  • Jehs D. (2012). Evolution and the Palaeolithic. Notae Praehistoricae 32:257-287.

Contact

Dr. Dieter Jehs

Prof. Dr. Philippe Crombé