Hoe snel verspreidt een epidemie zich?

Cholera als apocalyptische ruiter (tekening uit L'espiègle: journal satirique, politique, artistique et littéraire, Brussel, 1866) (vergrote weergave)

Cholera als apocalyptische ruiter (tekening uit L'espiègle: journal satirique, politique, artistique et littéraire, Brussel, 1866)

(10-11-2020) In 1866 woedde in België een zware cholera-epidemie. Brussel werd het hardst getroffen.

De blauwe dood

België werd in de negentiende eeuw zeven keer door cholera geteisterd. De epidemie van 1866 was, met 43 400 slachtoffers, de zwaarste. Met 3.469 choleradoden kreeg Brussel het het hardst te verduren.

Cholera is een bacteriële infectieziekte met een incubatietijd van enkele dagen. De ziekte wordt vooral door besmet drinkwater verspreid. Voor drinkwater was men tot in de late negentiende eeuw meestal op (vaak vervuilde) waterputten en waterlopen aangewezen. De belangrijkste symptomen van cholera zijn hevig braken, zware diarree en een blauwe huidskleur. Om die reden werd de ziekte ook de ‘blauwe dood’ genoemd.

Archieven en databanken

Tijdens de epidemie werden door het stadsbestuur allerlei statistische gegevens verzameld. Prof. Isabelle Devos koppelde samen met het Queteletcentrum die gegevens aan enkele van zijn databanken en slaagde er op die manier in om het verloop van de epidemie in de hoofdstad te reconstrueren en te bepalen wie de grootste slachtoffers waren. In dit blogbericht lees je hoe cholera om zich heen greep in Brussel. Wie waren de eerste slachtoffers? Welke wijken werden het zwaarst getroffen? Waren het vooral oudere mensen of net kleine kinderen die eraan bezweken?

Schoon water

Toegang tot schoon drinkwater speelde een centrale rol in het indammen van de cholera-epidemie. Brussel was wat dat betreft de eerste Belgische stad die sinds 1858 over een moderne openbare waterleiding beschikte. Het stadsbestuur probeerde om zoveel mogelijk mensen op het net te doen aansluiten. Met dat doel werden zelfs een aantal fonteinen en publieke waterpompen gesloten of weggehaald, tot groot ongenoegen van een groot deel van de (arme) Brusselaars die zich op die manier beroofd zagen van hun enige waterbron. De vraag is dan ook of de houding van het Brusselse stadsbestuur de cholera-epidemie van 1866 net niet heeft verergerd, maar daarover meer in een volgende blog