Academisch erfgoedbeheer in Vlaanderen: schijnwerper op een onderbelicht aspect van onze universitaire werking

(26-11-2020) De Vlaamse Interuniversitaire Raad (VLIR) publiceert vandaag het rapport 'Tot nut van het algemeen: Het academisch erfgoed in Vlaanderen - Een landschapstekening', een realisatie van de VLR-werkgroep Academisch Erfgoed.

Een samenleving die haar erfgoed cultiveert, draagt zorg voor haar collectief geheugen. Ook de vijf Vlaamse universiteiten nemen die uitdaging ter harte, zowel in het professioneel beheer van hun eigen rijke collecties, maar ook in het delen van hun expertise met het brede erfgoedveld. Daarvan leggen ze getuigenis af in deze landschapstekening.

Het was bijzonder leerrijk om met de erfgoedbeheerders van de vijf universiteiten aan de slag te gaan. Met deze landschapstekening plaatsen we de rijke academische erfgoedcollecties in het daglicht en ondersteunen ermee de investeringen in de professionalisering van het beheer en van de publiekswerking. Het pleidooi om het academisch erfgoed een volwaardige plaats in het Vlaamse erfgoedbeleid te geven, zal ook het Gents Universiteitsmuseum (GUM) ongetwijfeld ten goede komen. Jeroen Vanden Berghe, Logistiek Beheerder UGent en Voorzitter VLIR werkgroep Academisch Erfgoed.

Academisch erfgoed is een heel eigen vorm van erfgoed, dat tot stand is gekomen en/of nog wordt gebruikt in instellingen voor hoger onderwijs. Het vormt mee het geheugen van deze instellingen en bestaat uit:

  1. Objecten en collecties die werden of worden gebruikt voor het wetenschappelijk onderzoek en onderwijs.
  2. Objecten die ontwikkeld zijn voor wetenschappelijk onderzoek en onderwijs.
  3. Objecten en collecties die getuigen van het academische leven en al zijn gebruiken.

Het nieuwe Gentse Universiteitsmuseum (GUM), het geplande Gemeenschappelijk Erfgoeddepot Leuven, het Lambotte Museum gelieerd aan de UAntwerpen, het Museum Anatomie van de VUB en het Orgaanmuseum van de UHasselt zijn spraakmakende voorbeelden.

"Het academisch erfgoed is nog te weinig bekend, maar treedt de jongste jaren opvallend meer op de voorgrond. De landschapstekening die wij vandaag presenteren, draagt daar ongetwijfeld toe bij", zegt Luc Sels, voorzitter van VLIR.

Onze vijf universiteiten investeren fors in hun culturele en erfgoedcollecties, zetten er mensen en middelen voor in en betrekken op actieve wijze de sector en de samenleving. Ze creëren nieuwe samenwerkingsverbanden met lokale en Vlaamse erfgoedpartners en nemen initiatieven voor (her)waardering in de vorm van musea en tijdelijke tentoonstellingen.

"We kennen vanuit het GUM de verschillende erfgoedspelers binnen de andere universiteiten al langer. We delen dezelfde passie voor het academisch erfgoed en reflecteren samen over haar waarde, haar inzet in maatschappelijke valorisatie, en soms onontgonnen potentieel aan onderzoek en onderwijs. Daarvan is deze landschapstekening een neerslag. Maar dat we nu samen, alle 5 de Vlaamse universiteiten, met één stem naar buiten komen en samen een pleidooi houden voor een duurzame erkenning van academisch erfgoed, dat vind ik sterk." Marjan Doom, directeur en curator Gents Universiteitsmuseum.

Daarnaast voeren de universiteiten onderzoek uit voor het behoud van het Vlaams en internationaal erfgoed. Het belang van het academisch erfgoed en de rol van de universitaire erfgoedbeheerders worden in de brede sector de facto erkend. Erfgoedbeheerders en onderzoekers van onze universiteiten spelen er een belangrijke rol.

Maar het academisch erfgoed krijgt voorlopig nog geen volwaardige plaats in het Vlaamse cultuur-en erfgoedbeleid. "Door samen te werken en samen naar buiten te treden tonen de universiteiten hun bereidheid om in de Vlaamse erfgoedwereld hun rol te blijven spelen als volwaardige professionele erfgoedbeheerders. Een erkenning van die volwaardigheid door de Vlaamse overheid zal ongetwijfeld als vliegwiel dienst doen en veel meer mogelijk maken, tot nut van het algemeen", zegt Koen Verlaeckt, secretaris-generaal van VLIR.

De landschapstekening is vanaf vandaag beschikbaar op: https://vlir.be/publicaties/academisch-erfgoed-in-vlaanderen/

Meer info

Jeroen Vanden Berghe, voorzitter werkgroep Academisch Erfgoed
M 0486 48 93 30

Koen Verlaeckt, secretaris-generaal VLIR
M 0477 27 11 95