Corona treft freelancejournalisten hard

(26-05-2020) Corona brengt de journalistieke sector zware klappen toe. Freelancers zijn zwaarder getroffen dan journalisten in loondienst.

Het Center For Journalism Studies (UGent) deed een bevraging bij 628 Vlaamse journalisten. De resultaten van het onderzoek tonen duidelijk aan dat journalisten die werken op freelancebasis erg zwaar getroffen worden. Twee op de drie freelancers maken zich zorgen om hun werkzekerheid, en drie op de vier vrezen de financiële gevolgen van deze situatie. Door die daling in het aantal opdrachten krijgen freelancers het ook financieel steeds moeilijker, en neemt de onzekerheid over hun professionele toekomst toe.

COVID-19 heeft de werking van redacties helemaal omgegooid. Zoals in bijna elke sector zijn de werkomstandigheden drastisch veranderd, zeker voor journalisten in loondienst. Maar ook inhoudelijk zijn er sterke veranderingen. Zo zeggen zeven op de tien journalisten nu verslag uit te brengen over corona. Journalisten ondervinden ook problemen bij de nieuwsgaring, met een kwart die aangeven dat hen al de toegang tot bronnen geweigerd werd. Deze trends tonen aan dat de coronacrisis journalisten voor grote uitdagingen stelt, en dat in een sector die de voorbije jaren al steeds meer onder druk kwam te staan door besparingen en veranderende werkomstandigheden.

“Gezien de enorme maatschappelijke impact en omvang van deze crisis, zien we dat een erg groot deel van de berichtgeving handelt over het virus en de gevolgen ervan. Redacties schakelen daar vooral de journalisten in loondienst voor in. Voor de overige topics, waar de specifieke expertise van freelancers gewenst is, is de ruimte steeds schaarser geworden. Dat leidde tot een sterke vermindering in aantal opdrachten, waardoor ook het inkomen van dit segment zwaar onder druk komt te staan.”  licht prof. Karin Raeymaeckers (UGent) toe.

 Freelancers verliezen opdrachten in alle journalistieke sectoren. Opvallend is dat ook binnen de openbare omroep het aantal freelancers sterk gedaald is. Binnen de journalistiek vormen freelancers een ietwat aparte groep, een zeer diverse samenstelling. Ze moeten voortdurend op zoek naar opdrachten, meestal voor verschillende werkgevers. Ze zijn dus meer dan anderen afhankelijk van de financiële conjunctuur in medialand. Ook de openbare omroep werkt deels met journalisten die een freelancestatuut hebben. Het is opmerkelijk dat het onderzoek aantoont dat ook binnen deze sector, die minder afhankelijk is van reclame-inkomsten, de terugval voor freelancers minstens even groot is.

 

Aanpassingsproblemen bij journalisten in loondienst

Journalisten in loondienst mogen dan minder de financiële gevolgen voelen van deze crisis, het blijkt wel dat zij zich sterker hebben moeten aanpassen.

“Niet alleen moet ruim acht op de tien journalisten in loondienst hun expertisedomein verruimen met verslaggeving rond het coronavirus, ook de manier waarop ze tewerk moeten gaan is drastisch gewijzigd. Plots kunnen ze niet meer terecht op hun vertrouwde redactie. Dat betekent dat het overleg tussen de verschillende redactieleden ook moeizamer verloopt. Op korte tijd moeten de journalisten heel wat nieuwe technische tools gebruiken, wat in sommige gevallen voor problemen en frustraties kan zorgen. Ook het online afnemen van interviews verloopt niet altijd zonder problemen, waardoor een opvallend grote groep aangeeft minder gebruik te maken van eigen interviews dan voordien. Waar ze op de redactievloer voor dergelijke problemen konden terugvallen op de IT-dienst, zijn ze nu meer op zichzelf aangewezen om de problemen op te lossen. Freelancers daarentegen zijn steeds al gewoon geweest om los van de redactie te werken, en als groep beschouwd zijn ze digitaal meer zelfredzaam.” legt onderzoeker Bart Vanhaelewyn (UGent) uit.

Drempels bij nieuwsgaring

Ook bij het garen van informatie liet de crisis zich voelen door verminderde toegang. De vertrouwde persconferenties zijn stevig teruggeschroefd, en sommige  persconferenties kennen een sterk gelimiteerde toegang. Ook toegang tot gebouwen en bronnen werden minder toegankelijk. Een kwart van de journalisten kreeg al te maken met een weigering om een gebouw te betreden.

Ook de toegang tot personen is minder gewaarborgd. Eén op de vijf journalisten kreeg al te maken personen die een gesprek weigeren op basis van de geldende maatregelen. Ruim een derde van de journalisten geeft aan momenteel minder zelf interviews te kunnen afnemen. Ook dit is een belangrijk gegeven. Om burgers voldoende te informeren over de situatie, is het immers onontbeerlijk dat journalisten hun rol als kritische waakhond kunnen blijven vervullen.

Over het onderzoek

Het onderzoek is een initiatief van het Center for Journalism Studies, een onderzoeksgroep binnen de vakgroep Communicatiewetenschappen (UGent) , een onderzoeksgroep rond journalistiek aan de UGent, in samenwerking met de Vlaamse Vereniging voor Journalisten (VVJ). De enquête werd afgenomen van 8 tot 19 april 2020. Alle Vlaamse beroepsjournalisten en journalisten van beroep werden uitgenodigd om deel te nemen. 628 journalisten vulden de vragenlijst in, een responsgraad van 20%. 67,4% mannen en 32,6% vrouwen hebben deelgenomen aan de studie. Met dit onderzoek proberen we inzicht te krijgen in de invloed van de coronacrisis op de werkomstandigheden van de Vlaamse journalisten.

 

Contact

Vakgroep Communicatiewetenschappen

M: 0472 21 20 24