Zes jonge UGent-onderzoekers ontvangen ERC Starting grant van Europa

(03-09-2020)

Kan netwerktheorie helpen het ontstaan van hartritmestoornissen te ontrafelen? Hoe verloopt de interne communicatie van planten over stress? Kunnen we met nieuwe nanomaterialen thermometers maken die ook medicatie kunnen toedienen? En zijn de traditionele concepten uit de medische ethiek wel opgewassen tegen de elkaar snel opvolgende innovaties in de geneeskunde?

Het zijn enkele van de vragen waar zes jonge UGent-onderzoekers de komende jaren mee aan de slag gaan. Net als 430 van hun collega’s over heel Europa, waarvan nog 8 in Vlaanderen, ontvangen ze een prestigieuze ERC Starting Grant van de Europese Commissie. Die beurs, tot maximum 1,5 miljoen euro per persoon, moet hen in staat stellen om in vijf jaar tijd een onderzoeksgroep uit te bouwen en grensverleggend onderzoek te doen.

Internationale samenwerking beloond

De onderzoekers komen uit alle disciplines, van mens- en sociale wetenschappen, over natuurwetenschappen tot toegepaste en medische wetenschappen. Twee van hen zijn coördinator van een International Thematic Network (ITN). Marthe De Boevre coördineert het MYTOX-SOUTH netwerk en Katrien Van Poeck staat aan het roer van SEDwise. Met de International Thematic Networks wil de UGent internationale samenwerking stimuleren om de wetenschappelijke en maatschappelijke impact van het onderzoek rond bepaalde thema’s te vergroten, iets waaraan ook Europa meer en meer belang hecht.

Lees hieronder meer over de plannen van de zes onderzoekers die in de prijzen vielen.

Kunnen mycotoxinen in onze voeding tot kanker leiden?

Kunnen mycotoxinen bij mensen kanker veroorzaken? Dat gaat Marthe De Boevre (faculteit Farmaceutische wetenschappen) onderzoeken in het HUMYCO-project. Mycotoxinen zijn giftige stoffen, geproduceerd door schimmels, die frequent voorkomen in onze dagelijks voeding. Een eerste stap in het onderzoek is bepalen hoe mycotoxinen zich in ons lichaam gedragen, zowel via celculturen als in mensen. Daarnaast zullen De Boevre en het onderzoeksteam gerichte metingen doen van mycotoxinen in bloed en urine van gezonde personen en van kankerpatiënten. Dat onderzoek gebeurt zowel in Europa, waar de mycotoxine-inname via voeding eerder laag geconcentreerd is, als in Afrika, waar mensen dagelijks aan grote dosissen worden blootgesteld. Om een mogelijk oorzakelijk verband tussen mycotoxinen en kanker verder te onderzoeken zal ook op DNA-niveau bepaald worden wat het effect van dagelijkse blootstelling aan mycotoxinen is.

Hartritmestoornissen onder nieuwe loep

Nele Vandersickel (faculteit Wetenschappen) wil uitzoeken of netwerktheorie kan helpen om het ontstaan van hartritmestoornissen te ontrafelen. Netwerktheorie wordt al gebruikt in de Google-zoekmachine, voor online sociale netwerken, en heeft talloze toepassingen in de biologie, natuurkunde en sociale wetenschappen. Nele Vandersickel wil de theorie nu gebruiken om elektrische geleiding in het hart te beschrijven. Haar voorlopige resultaten laten zien dat netwerkanalyse in staat is om automatisch zogenaamde ablatielocaties te voorspellen waarop de hartchirurg kan ingrijpen om een bepaald type hartritmestoornis op te lossen. De techniek overtreft nu al alle andere technologieën in de kliniek en heeft geleid tot het indienen van een patent. Het is de bedoeling dat het project niet alleen nieuwe inzichten oplevert in het mechanisme van hartritmestoornissen, maar ook leidt tot een verbeterde behandeling van de patiënt.

Leren voor een duurzamer wereld

De huidige ingrijpende sociaal-ecologische problemen dagen ons uit om nieuwe gewoonten, structuren, culturen en praktijken te ontwikkelen. Om dat op een duurzame manier te doen, is ‘leren’ essentieel. Katrien van Poeck (faculteit Politieke en sociale wetenschappen) onderzoekt hoe leerprocessen kunnen bijdragen aan duurzaamheidstransities. Via drie casestudies – over voedselsystemen, mobiliteit en plastics – wil ze zicht krijgen op welke voorwaarden daarvoor noodzakelijk zijn. De grootste uitdaging voor het projectteam wordt om inzicht in het proces en de resultaten van leerprocessen op microniveau, succesvol te verbinden met het al dan niet ontstaan van macro-maatschappelijke transities. Als dat lukt moet het in principe mogelijk worden betere leerprocessen te ontwikkelen met het oog op duurzaamheidstransities.

Lees meer over dit project op de website van het Centrum voor Duurzame Ontwikkeling.

Check-up voor onze medische ethiek

Bepaalde innovaties in de gezondheidszorg gooien het traditionele model van de arts-patiënt-relatie overhoop en ruilen meer gespecialiseerde en kwalitatieve zorg in voor meer toegankelijke of goedkopere zorg. Denk bijvoorbeeld aan de veelbesproken corona-apps, maar ook aan dokter Google, genoomanalyses die je via het internet bestelt, een smartwatch die je medisch advies geeft of een ‘decision support system’ dat medisch advies geeft aan je arts. In haar onderzoek wil Heidi Mertes (faculteit Letteren en wijsbegeerte) nagaan of de traditionele concepten uit de medische ethiek voldoende robuust zijn om antwoorden en houvast te bieden in deze context van disruptieve innovatie, hoe we ze eventueel moeten bijsturen en hoe we als samenleving best omgaan met verschuivende verantwoordelijkheden. Het doel is een context te creëren waarin we hopelijk de vruchten van deze disruptieve innovaties in de gezondheidszorg kunnen plukken, zonder de rechten en vrijheden van patiënten op de helling te zetten.

Interne communicatie van planten bij stress

Planten moeten zich voortdurend aanpassen aan veranderende en vaak schadelijke omstandigheden, zoals droogte, extreme temperaturen en ziekteverwekkers. De klimaatverandering zal dat alleen maar erger maken. Er is dus dringend nood aan gewassen die tolerant of resistent zijn voor deze stressfactoren. Binnen het project van Inge De Clercq (VIB-UGent, faculteit Wetenschappen) proberen onderzoekers op celniveau te begrijpen hoe de eerste gewaarwording van omgevingsprikkels leidt naar aanpassings- en verdedigingsreacties. Meer specifiek zullen ze onderzoeken hoe organellen (mitochondriën en chloroplasten) binnen de plantencel stresssignalen waarnemen en met elkaar communiceren om optimale reacties te activeren en coördineren. Het resultaat van dit onderzoek zal een beter begrip zijn van de fundamentele mechanismen waarmee planten reageren en zich aanpassen aan stress.

Toekomstige nanothermometers dienen ook medicijnen toe

Met project NORTH wil Anna Kaczmarek (faculteit Wetenschappen) nieuwe types nanomaterialen ontwikkelen, die in één materiaal zowel temperatuurmeting als fotodynamische therapie of toediening van medicijnen (theranostics) combineren. Nanothermometers vormen een waardevolle aanvulling op de bestaande technieken om in de geneeskunde temperatuur te meten, zoals infrarood-beeldvorming of thermokoppels. De huidige nanothermometer-materialen bieden echter weinig mogelijkheden om te combineren met theranostics, in tegenstelling tot de materialen waar Kaczmarek mee aan de slag gaat. Als ze slaagt in haar opzet zal dat een belangrijke stap voorwaarts zijn voor verschillende diagnose- en behandelingstechnieken (vb. voor tumoren, ontstekingen of ischemie).