Bijkomende uitgaven na de lockdown kunnen onze begroting meer opleveren dan ze kosten

(17-04-2020) Hoe zullen we de coronacrisis economisch doorkomen? Macro- en arbeidseconomen van de UGent tonen aan dat we dat ook zelf in de hand hebben.

Op basis van het onderzoek dat de Gentse economen bespreken in een eerste editie van het Gentse Economisch Inzicht kan de economische schade beperkt worden wanneer de regering schokken op de arbeidsmarkt gericht buffert en werken voldoende aantrekkelijk houdt en wanneer ze gaat voor de juiste overheidsuitgaven.

Zullen we met zijn allen meer belastingen moeten betalen of zware besparingen ondergaan ten gevolge van de huidige coronacrisis? Simulaties geven aan van niet indien de toename van het begrotingstekort en de creatie van extra overheidsschulden door de coronacrisis tijdelijk zijn. Cruciaal daarbij is dat de rente die de overheid betaalt op haar schuld momenteel (en naar verwachting ook de volgende decennia) kleiner is dan de economische groei. Die situatie heeft tot gevolg dat de overheidsschuld altijd zal evolueren naar een stabiel niveau in verhouding tot het bruto binnenlands product.

“Hoe groot het tekort in de begroting ingevolge de coronacrisis ook is, als dit tekort tijdelijk is, zal niemand daarvoor hoeven te betalen. De zeer lage rente in verhouding tot de economische groei maakt dat de extra overheidsschulden die nu worden gecreëerd over de tijd automatisch kleiner worden in verhouding tot ons economisch draagvlak en de overheidsinkomsten.”
Professor Freddy Heylen
“De structurele problemen waarmee de Belgische economie reeds decennia kampt, zullen na de coronacrisis daarentegen niet verdwenen zijn. Moeilijke hervormingen blijven noodzakelijk, maar die zijn niet het gevolg van de coronacrisis. We willen daarentegen het misverstand uit de wereld helpen dat er de komende jaren extra zou/zal moeten bespaard worden om de staatsfinanciën op orde te zetten door de coronacrisis.”
Professor Gert Peersman

Het niveau waarop de Belgische schuldgraad op lange termijn zal terechtkomen, wordt bepaald door drie cruciale factoren:

  • de reeds vermelde rente op de overheidsschuld,
  • het structureel primair begrotingstekort (dit is het jaarlijkse begrotingstekort na uitzuivering van de conjunctuur en de rentelast),
  • de economische groei op lange termijn.

Het is van groot belang dat het primair tekort niet permanent stijgt en dat de economische groei niet blijvend aangetast wordt door de huidige coronacrisis. Een risico voor beide is dat de economie ingevolge de diepe recessie in deflatie zou belanden.

Om het structureel primair begrotingstekort binnen de perken te houden, is het belangrijk dat de werkzaamheidsgraad in ons land niet fundamenteel verslechtert. Om de economische groei op lange termijn op niveau te houden en deflatie te vermijden, zijn doelgerichte overheidsuitgaven cruciaal.

Arbeidsmarkt

Op basis van bestaand wetenschappelijk onderzoek oordeelt het Gentse Economisch Inzicht dat de overheid juist heeft gehandeld door snel de nodige maatregelen te nemen om het financiële verlies van gezinnen en bedrijven te compenseren. Hierdoor heeft ze vermeden dat het opgebouwde bedrijfsspecifieke menselijk kapitaal in de bedrijven verloren gaat en garandeert ze een vlotte heropstart.

Nu de eerste storm is geluwd, is het moment echter aangebroken om de maatregelen beter te richten en op elkaar af te stemmen, en om ervoor te zorgen dat ze meer aanmoedigen om te werken of om opleidingen te volgen – daar waar het veilig kan.
Zo stellen de onderzoekers vast dat ons land een veel hoger percentage tijdelijk werklozen kent dan bijvoorbeeld Duitsland en Frankrijk. Dit doet vragen rijzen of het systeem wel doelmatig werd geïmplementeerd. Dit kan te maken hebben met onvoldoende controle, maar ook met het relatief hoge vervangingsinkomen voor wie geen hoog loon heeft, of met het gebrek aan aanmoediging om actief te blijven als het kan.

“Vooraleer over te gaan tot een verlenging van de tijdelijke werkloosheid, is het daarom wenselijk om de generositeit van deze voordelen kritisch te onderzoeken en zo nodig te verlagen. Hierbij zou kunnen geopteerd worden om een maximum op te leggen dat alle uitkeringen en voordelen samen mogen bedragen in vergelijking met het reguliere loon van de werknemer.”
Professor Stijn Baert
“Zo zou de overheid voor werknemers in bedrijven en sectoren waar de sociale partners een zorgvuldig plan voor veilig werk opmaken, een verhoogde vervangingsratio in de tijdelijke werkloosheid kunnen voorzien indien gekozen wordt voor deeltijds werk of opleiding in plaats van volledige stopzetting van de activiteit.”
Professor Bart Cockx

Multiplicator

De overheid kan de economische groei aanzwengelen – en zo de toegenomen schuldgraad terug laten afnemen – door een expansief vraagbeleid te voeren na het opheffen van de lockdown-maatregelen.
Dat wil zeggen: door eigen uitgaven de vraag naar producten en diensten in de economie op peil houden.
In principe houden deze bijkomende uitgaven een verslechtering van de budgettaire positie in, maar de Gentse professoren tonen op basis van recent onderzoek aan dat deze extra uitgaven wel eens volledig zouden kunnen gecompenseerd worden door terugverdieneffecten, wanneer de economie effectief wordt aangezwengeld.

Cruciaal hierbij is de zogenaamde begrotingsmultiplicator. Die geeft weer hoeveel elke euro overheidsuitgaven oplevert in termen van economische groei. Simulaties van de onderzoekers tonen aan dat de begrotingsmultiplicator minstens 2 – dus 2 euro extra bruto binnenlands product voor elke euro extra uitgaven – moet bedragen opdat uitgaven door de overheid meer opleveren voor de begroting dan ze de begroting kosten.

In normale omstandigheden ligt de begrotingsmultiplicator ruim onder de 2. Dit is evenwel anders in slechte economische tijden, dan is deze multiplicator typisch veel hoger, zo wordt aangetoond in het Gentse Economisch Inzicht. Daarom hebben de overheden er alle belang bij om niet over te gaan tot saneringen na het opheffen van de lockdown-maatregelen, want dat zou zelfs contraproductief zijn.
Bovendien kan de overheid de gunstige effecten op de economie en de terugverdieneffecten voor de begroting verder opdrijven wanneer zij kiest voor investeringen in publieke infrastructuur, uitgaven die de koopkracht van gezinnen met een laag inkomen op peil houden, en uitgaven die gezonde bedrijven
ondersteunen die tijdelijk in zwaar weer terechtkomen.

Een andere bepalende factor is Europese samenwerking. Onderzoek wees eerder al uit dat budgettair stimuleringsbeleid krachtiger is als dit gecoördineerd en door alle landen gezamenlijk gebeurt, en daarbij ook door de monetaire overheid ondersteund wordt.

De betrokken Gentse macro-economen en arbeidseconomen concluderen dan ook dat het maken van schulden in het kader van de coronacrisis geen probleem is (en zelfs aan te bevelen) zolang uitgaven, voor arbeidsmarktbeleid of gericht op het op peil houden van de macro-economische vraag, maar een tijdelijk karakter hebben en gericht gebeuren.

Info

Het Gentse Economisch Inzicht

Lees meer artikels over: