School- en studiekeuze bij overgang van basis- naar secundair onderwijs doorgelicht

(05-12-2017) Vlaamse wetenschappers onderzochten de studie- en schoolkeuze bij de overgang van basis- naar secundair onderwijs. Ze bestudeerden de processen, en ontwikkelden en implementeerden tools om de overgang in alle opzichten beter te laten verlopen.

Belangrijkste bevindingen

  • De overgrote meerderheid van de leerlingen die het zesde leerjaar basisonderwijs heeft doorlopen, start het secundair onderwijs in de opties Latijn en moderne wetenschappen (samen 80 à 85%). Slechts 10 à 15% start in een technisch georiënteerde of kunstoptie. Een zeer klein percentage (2,5 à 5%) start in de B-stroom.
  • De studiekeuze wordt in de eerste plaats bepaald door de prestaties van leerlingen voor wiskunde en Nederlands. De optie Latijn trekt gemiddeld genomen de sterkst presterende leerlingen aan, de optie moderne wetenschappen gemiddelde presteerders, en de opties techniek en kunst gemiddeld tot minder sterk presterende leerlingen.
  • Niettemin stellen de onderzoekers vast dat leerlingen uit gezinnen met een hoge sociaal-economische status (SES), ongeacht hun prestaties, meer geneigd zijn om te kiezen voor de opties Latijn en moderne dan leerlingen uit gezinnen met een lage SES
  • Hoewel leerlingen hun zeg krijgen in de uiteindelijke school- en studiekeuze, zijn het de ouders die de contouren bepalen waarbinnen hun kinderen mogen kiezen. Leerlingen zijn zich weinig bewust van de consequenties van hun keuzes en hebben een zeer beperkte en oppervlakkige kennis van het onderwijssysteem.
  • Leerlingen zijn doordrongen van het watervaldenken. Tijdens interviews met leerlingen waren uitspraken als hoge richtingen, lage richtingen, hoog beginnen, hoog mikken, (af)zakken, etc legio.
  • Voor laagopgeleide ouders en ouders met een migratieachtergrond is het maken van een studiekeuze allesbehalve vanzelfsprekend. De structuur van het secundair onderwijs is voor hen erg complex en zij kunnen meestal niet terugvallen op een sociaal netwerk dat hen belangrijke informatie verschaft. Bovendien blijkt informatie van leerkrachten niet altijd terecht te komen bij die ouders die er het meest nood aan hebben.
  • Leerkrachten van het 6de leerjaar voelen zich erg betrokken bij het keuzeproces van hun leerlingen maar staan hier vaak alleen voor in op school. Net als in voorgaand onderzoek blijkt dat slechts weinig basisscholen een duidelijk beleid rond onderwijsloopbaanbegeleiding hebben. De begeleiding die ouders krijgen in de basisschool is bijgevolg erg afhankelijk van leerkracht tot leerkracht.
  • Wanneer leerkrachten een advies formuleren houden ze rekening met factoren als interesses, studiehouding en prestaties, maar ook – in mindere mate – met welbevinden, talenten, intelligentie en maturiteit
  • Niettemin blijkt dat leerlingen uit gezinnen met een hoge SES, ongeacht hun prestaties of cognitieve capaciteiten, iets vaker het advies krijgen om een optie Latijn of moderne te volgen dan leerlingen uit gezinnen met een lage SES.

Aanbevelingen

De wetenschappers formuleerden ook beleidsaanbevelingen voor het meso- en macro-beleidsniveau. De presentatie van deze beleidsaanbevelingen vindt plaats op het afsluitend plenair gedeelte van de Transbaso-slotconferentie. Vertegenwoordigers van de drie grote onderwijskoepels (Katholiek Onderwijs Vlaanderen, Onderwijskoepel van Steden en Gemeenten (OVSG) en het Gemeenschapsonderwijs) reflecteren in een paneldebat op deze aanbevelingen.

Over het onderzoek

In het kader van Strategisch-Basisonderzoeksproject Transbaso voerden drie universiteiten (UGent, UAntwerpen en VUB) en twee hogescholen (AP hogeschool en HoGent) vier jaar lang onderzoek naar studie- en schoolkeuze bij de overgang van basis- naar secundair onderwijs in 36 basisscholen in Antwerpen en Gent. Het onderzoeksproject had een dubbel doel: enerzijds het diepgaand bestuderen van processen van school- en studiekeuze bij overgang van basis- naar secundair onderwijs en anderzijds de ontwikkeling en implementatie van tools in experimentscholen met procesevaluatie.

Praktisch

Transbaso-slotconferentie op dinsdag 5 december 2017 in Les Tanneurs, Huidevettersstraat 58-60, 1000 Brussel.
Het afsluitend plenair gedeelte van de conferentie met presentatie van en paneldebat over de beleidsaanbevelingen vindt plaats van 15 tot 16 uur.

Info

Prof. Piet Van Avermaet
Vakgroep Taalkunde, Steunpunt Diversiteit & Leren
M 0495 24 19 03
piet.vanavermaet@ugent.be