Wat een schelpdier uit de Schelde ons kan leren over klimaatverandering

(21-01-2020) Uit UGent-onderzoek, recent gepubliceerd in Nature Climate Change, blijkt dat veranderd voedingsgedrag van de platte slijkgaper een positieve invloed heeft op de kwetsbaarheid voor klimaatverandering van soorten in de buurt.

Maak kennis met de platte slijkgaper, een veel voorkomend schelpdier in kusten en getijdengebieden van de Middellandse zee tot de Baltische zee. Kan tot 6 à 7 cm groot worden, is geliefd voedsel van wadvogels, en is bij ons onder meer te vinden in het Zwin en de Schelde. Het diertje leeft in de bovenste centimeters van de zeebodem en heeft een ingenieuze manier ontwikkeld om zich te voeden. Het ontvouwt daarvoor een lang buisvormig orgaan, de sifon, dat als een periscoop doorheen het bodemoppervlak priemt om daar algenrijk water op te zuigen, door het lichaam te laten stromen, de algen eruit te filteren, en daarna langs een tweede buisje weer af te voeren.

Gesimuleerde klimaatverandering

Hoe zou zo’n dier het doen als het klimaat verder verandert zoals voorspeld? Dat wilden onderzoekers van de onderzoekgroep Mariene Biologie aan de UGent uitzoeken. Ze trokken naar de Schelde, verzamelden een aantal slijkgapers samen met hun bodemsediment, en deelden de dieren in twee groepen in. De ene groep stelden ze gedurende vier weken bloot aan de huidige, normale omstandigheden, terwijl ze voor de andere groep het zeewater warmer en ook zuurder maakten, precies wat te verwachten valt als de klimaatverandering zich verder doorzet.

Wat bleek: de slijkgaper paste zich aan. Om minder zuur water doorheen zijn lichaam te krijgen, zo vermoeden de onderzoekers, focuste het dier zich meer rechtstreeks op de algen op en in het sediment i.p.v. vooral algen uit het water te filteren. Maar bij het tweede experiment werd het pas echt interessant.

Rondwormen en wadslakjes

Daarin onderzochten de wetenschappers hoe de slijkgaper de aantallen van andere soorten beïnvloedt. Hiervoor maakten ze met nieuw bodemsediment vier testopstellingen: met en zonder gesimuleerde klimaatverandering, en daarbinnen telkens met en zonder slijkgapers. Voor twee van de onderzochte soorten maakte een blootstelling aan de gesimuleerde klimaatverandering niet veel uit, maar de andere twee – rondwormen en wadslakjes – hadden het duidelijk moeilijk in de nieuwe omgeving. In afwezigheid van de slijkgaper gingen hun aantallen daar tot 90% achteruit. In de stalen die wel slijkgapers bevatten deden de rondwormen en wadslakjes het echter opmerkelijk minder slecht.

Nature Climate Change

Blijkbaar wijzigt de gedragsverandering van de slijkgaper de omgeving op een manier waarvan de rondwormen en wadslakjes kunnen profiteren. Die wijzigingen konden de onderzoekers ook meten: verschillende bodemparameters waren veranderd en de concentratie van vers voedsel aan het zeebodemoppervlak was toegenomen. Helemaal onverwacht is dit effect van de ene soort op de andere niet, maar het is wel de eerste keer dat experimenteel wordt aangetoond dat de aanpassing in voedingswijze van één soort aan klimaatverandering, ook een effect kan hebben op andere zeebodemsoorten in de omgeving. Een primeur die een publicatie in Nature Climate Change, een van de afgeleide titels van topblad Nature, waard was.

Voor de onderzoekers illustreren hun resultaten vooral de noodzaak om de effecten van klimaatverandering niet louter op soortniveau te onderzoeken. De aanpassing van zogenaamde sleutelsoorten aan de veranderde omgeving, kan op haar beurt de omgeving immers op nieuwe manieren veranderen. Om een betere inschatting te kunnen maken van de gevolgen van klimaatverandering is daarom meer onderzoek op het niveau van volledige ecosystemen nodig.  

Duidelijk is dat het voortbestaan of verlies van sleutelsoorten, zoals de slijkgaper, in belangrijke mate zal bepalen hoe toekomstige oceanen er uitzien.

Meer info

Carl Van Colen
vakgroep Biologie, onderzoeksgroep Mariene Biologie
Carl.VanColen@UGent.be
09 264 85 29

Het volledige onderzoek – Clam feeding plasticity reduces herbivore vulnerability to ocean warming and acidification door Van Colen, Ong et al. – is gepubliceerd in Nature Climate Change, doi https://doi.org/10.1038/s41558-019-0679-2

Lees meer artikels over: