UGent Opent Academiejaar: rectorale rede

(20-09-2019) Moge het een inspirerend, leerrijk en open jaar voor u allen worden.

Hier staan we weer. Aan de start van een nieuw academiejaar. Het is de derde keer dat ik een academiejaar mag openen. Heel wat rectoren zijn mij voorgegaan, heel wat UGent'ers zijn ons voorgegaan.

Hier staan we weer. U weet hoe dat voelt. Het is vertrouwd. Onze Aula, de Thebaanse trompetten, het pluche van de zitjes, de verlichte rozetten. Deze dag is met ons en met onze universiteit verweven maar blijft toch altijd een beetje spannend.

We nemen plaats. We hopen dat die toga niet in al te oncomfortabele plooien valt. We vragen ons na enkele minuten af of het programma ongeveer dat van de vorige edities zal zijn. We hopen dat de zitting niet té lang duurt. Maar we willen wel inhoud. Wat ik u vandaag wil brengen is dit: úw inhoud.

Uw inhoud

We zijn 2019 gestart met de invoering van een nieuw loopbaanmodel voor professoren. Een model dat de activiteiten van professoren niet overmatig bemeet en controleert maar vertrouwen geeft. Met een minimum aan formele verantwoording en administratieve overlast. Een model dat niet kwantitatief en outputgedreven is, maar kwalitatief en gebaseerd op vertrouwen, verantwoordelijkheid en een cultuur van feedback.

Daarmee hebben we een ware kentering veroorzaakt. Meer deining dan we wellicht hadden verwacht, maar wel in positieve zin. Alsof we met stille overtuiging een grotere ommekeer hebben ingezet dan we zelf konden bevroeden. Alsof we wisten dat we de juiste stappen in de juiste richting hadden gezet, maar nog niet inzagen hoe ver dat pad ons zou kunnen leiden.

Of we niet bevreesd waren om het geweer zo radicaal van schouder te veranderen, vraagt men dan. Eerlijk? Een beetje wel, ja. En of we het wel aandurven om zekerheden los te laten, het durven los te laten, het meticuleus meten en vergelijken los te laten?  

Het antwoord op die laatste vraag is: ja. Volmondig. Dat durven we. Mijn denken is, net als dat van u, gebaseerd op kennis, op onderzoek. Mijn durf is in essentie gestoeld op wat ik elke dag zie. Wat mij doet geloven in ons nieuwe loopbaanbeleid? Kort gezegd: dat bent u.

In mijn tweede jaar als rector van onze universiteit zag ik historici als Bruno De Wever en Koen Aerts thematieken en maatschappelijke thema's als collaboratie, identiteit of separatisme duiden en doorwroeten op het publieke forum. Ik zag UGent-studenten de Campus Cup winnen, gewapend met kennis en gesteund door hun docenten. Ik zag het CRIG, het meer dan 300 onderzoekers tellende kankerinstituut, belangrijke stappen zetten in de strijd tegen een van de meest dodelijke vormen van kinderkanker. Ik zag studenten met een modulair bouwproject – onder de naam 'The Mobble' – hoge ogen gooien in het buitenland. Ik zag – nog maar twee weken geleden – hoe artsen, zorgverleners en onderzoekers 'Smart Space' openden in het UZ Gent, onder meer om patiënten met behulp van technologie in een virtuele omgeving sneller en beter te laten revalideren.

Ik zie de spectaculaire groei van onze Campus in Korea, in onderzoeksdomeinen waarin we als universiteit tot de absolute wereldtop behoren. Ik zie onze mariene en maritieme onderzoekers in Oostende. Ik zie onderzoekers contactlenzen maken met daarin elektronica die ziektes opspoort of medicatie toedient. Ik zie onderzoekers alcoholmerkers onder de loep nemen. Ik zie onderzoekers methodieken ontwikkelen om kinderen reclame- en, meer algemeen, mediawijs te maken. Ik zie onze Campus in Kortrijk groeien. Ik zie onze onderzoekers aan het werk met de broers Van Eyck.

Ik zag onze universiteit ook met droefheid maar in sereniteit afscheid nemen van een groot man, en ik zie hoe zijn intellectuele nalatenschap leidt tot nieuwe activiteiten aan zijn, aan onze universiteit. Met de gedrevenheid van hij die ging.

Ik ben verheugd en trots vandaag te kunnen aankondigen dat onze universiteit de Leerstoel Etienne Vermeersch opricht. Daarmee zal de UGent de intellectuele nalatenschap van een van de meest spraakmakende filosofen van ons land in ere houden. Etienne was een volstrekt onafhankelijke denker die er niet voor terugdeinsde om gevoelige onderwerpen aan te snijden of controversiële standpunten in te nemen.

Ook Maarten Boudry, die enkele dagen geleden werd aangesteld als eerste houder van deze nieuwe leerstoel, zal op een rationele en wetenschappelijk verantwoorde manier te werk gaan. Hij zal dat onder meer doen via de organisatie van een openingscollege, een debat en een lezingenreeks. Wat hij ongetwijfeld niet zal doen, en we willen ook niet dat hij dat doet: de controverse schuwen. Er zal over gesproken worden, zoveel is zeker.

Ik zag hoe UGent'ers duizenden scholieren mobiliseerden voor een burgerwetenschapsproject over de impact van onze omgeving op het weer. Anderen betrokken recent nog burgers bij een project over de impact van het klimaat op de ontwikkeling van spinnen. Ik zag alumna en turnster Dorien Motten de topsportprijs van Studentensport Vlaanderen ontvangen. En ik zie hoe het interfacultair onderzoekscentrum CAPTURE binnenkort op het wetenschapspark Campus Eiland in Zwijnaarde pionierswerk zal verrichten op het vlak van hergebruik en recyclage van grondstoffen.

Ik zag en zie zoveel en ik zag en zie nog meer.

En u, hoe zit het met u? Wat ziet u?

U kent uw sterktes en die zijn zeer talrijk. Ik zeg het hier klaar en duidelijk, opdat iedereen het zou horen. En toch zegt men wel eens: voor Van de Walle is het nooit genoeg. Ik beken. Maar ook voor u is het nooit genoeg. U bent ambitieus, de Universiteit Gent is ambitieus. Onze blik vandaag reikt verder dan wat gisteren zichtbaar was. En de horizon is nog niet in zicht. 'Verder' heet de plek, waar we willen zijn.  

Laten we dus gaan voor een volgende stap. Voor gedeelde uitdagingen waarin wij het verschil kunnen maken. Wij, dat bent u. Alle UGent'ers, personeel en studenten.

 

6 uitdagingen. 6 universiteitsbrede beleidskeuzes.

Maatschappelijke identiteit. Diversiteit. Alumniwerking. Duurzaamheid. Activerend leren. Talentmanagement. Hier zetten we met z'n allen de komende jaren op in.

Maatschappelijke identiteit

Die raakt aan de kern van ons zijn. Wij zijn een maatschappelijk geëngageerde en pluralistische universiteit die open staat voor iedereen. Wij willen ertoe doen, lokaal en internationaal. Wij zijn een universiteit die uitgaat van wetenschappelijk onderzoek. Waar zoeken een plicht is, meer nog dan het loutere vinden. Waar feiten ertoe doen.

Diversiteit

Ook hier schenken we klare wijn. Onze auditoria zijn op vandaag geen weerspiegeling van onze samenleving. Jongeren met een migratieachtergrond vinden onvoldoende de weg naar de universiteit. Studenten met een functiebeperking kunnen beter worden begeleid. Schoolverlaters met een lagere socio-economische achtergrond kiezen te weinig voor een universitaire opleiding.

Alumniwerking

We willen dat onze alumni in binnen- en buitenland een ambassadeursrol opnemen. Eens UGent'er, altijd UGent'er. En dat moet uit onze alumniwerking blijken.

Duurzaamheid

Zonder schroom durf ik te zeggen dat de UGent voorop loopt op het vlak van duurzame beleidsvoering. We zijn een voorbeeld voor anderen. Onder meer onze studenten drijven ons vooruit in het nemen van maatregelen ten gunste van duurzaamheid. Toch willen we meer. Zo zullen we duurzame ontwikkeling nog explicieter benoemen en integreren in ons studieaanbod.

Talentmanagement

We willen talent blijven ontdekken, aantrekken, behouden en doeltreffend inzetten. We willen een aantrekkelijke omgeving zijn, waarin creativiteit wordt gestimuleerd en excellentie wordt gehonoreerd. In lijn met het vernieuwde loopbaanbeleid voor professoren, willen we álle UGent'ers beter ondersteunen bij de uitbouw van hun loopbaan, binnen en buiten de universiteit.

Activerend leren

En de laatste uitdaging, geacht publiek, brengt mij terug naar dit nieuwe academiejaar. Ze brengt mij terug naar de studenten. Met activerend leren willen we onze onderwijsvormen blijven heruitvinden. We moeten – weliswaar op een weloverwogen manier – durven los te komen van het traditionele ex-cathedraonderwijs. Hoe moeten onze gebouwen eruitzien als we het onderwijs van de toekomst willen aanbieden? Hoe geven we studenten op de beste manier feedback en hoe evalueren we hen? Welke technologische hulpmiddelen kunnen ons daarbij helpen? Die vragen willen we beantwoorden. In het nieuwe academiejaar gaan we van start met de verbouwing van zes leslokalen. De ruimtes zullen worden ingericht, en worden uitgerust met de nodige technologie, om meer interactie, groepswerk en discussie mogelijk te maken.

Maatschappelijke identiteit. Diversiteit. Alumniwerking. Duurzaamheid. Talentmanagement. Activerend leren. Zes uitdagingen. Waarom die zes? Omdat het dié thema's zijn die door velen onder u onder onze aandacht zijn gebracht. Het zijn thema's die u allen na aan het hart liggen. Laten we ze dus inderdaad samen aanpakken. Met medewerkers, met alumni, met beleidsmakers binnen en buiten de universiteit. Ook met studenten? Zeer zeker!

Over deze 'zes werken van de UGent' zult u de komende maanden meer vernemen. Per uitdaging werd een opdrachthouder aangesteld, die u allen zal ondersteunen om de uitdagingen te concretiseren en te verwezenlijken.

Samen kunnen we bepalend zijn voor de toekomst van de UGent, voor de toekomst van het hogeronderwijslandschap, voor de toekomst van onze samenleving.

'Harde knip'

Beste UGent'ers, voor ik afrond, wil ik nog één onderwerp met u aansnijden. Een onderwerp dat raakt aan de kern van onze activiteiten.

Onze vicerector heeft al verwezen naar het belang van 'openheid' als waarde voor onze universiteit. Ik wil daarop inspelen. We moeten het debat voeren over de reële studieduur van universitaire opleidingen. We moeten dat niet alleen met open blik, maar ook met open vizier doen. Over die studieduur is de laatste weken al veel gezegd en geschreven maar we moeten dat debat ten gronde blijven voeren. Ten gronde, en op basis van onderzoek.

Ja, we mogen en moeten ons vragen stellen bij wat men wel eens de té ver doorgeslagen flexibilisering van het hoger onderwijs noemt. Ja, we moeten zowel onze jongeren als de belastingbetaler behoeden voor een te lang en te weinig vruchtbaar studietraject. En ja, ik begrijp waarom sommigen, in het bijzonder aan de politieke onderhandelingstafels, bekijken of we de studieduurverlenging kunnen beperken door een 'knip' tussen de bachelor- en masteropleiding in te voeren. We horen echter dat aan diezelfde onderhandelingstafels ook sprake is van een 'harde knip', die zou inhouden dat studenten niet kunnen starten met hun masteropleiding zonder dat ze met succes een volledig bachelortraject hebben afgewerkt.

Ik wil in dat verband een oproep tot redelijkheid doen.

Kan dat, zo'n knip? Misschien wel. Maar het kan alleen onder voorwaarden.

Het is onze plicht jongeren te ondersteunen en hun ook een tweede kans te gunnen. Dat kunnen we doen door, samen met het leerplichtonderwijs, in te zetten op nog betere oriëntatie. Waar komen welke talenten het best tot uiting? Aan de UGent beantwoorden we die vraag vandaag al in grote mate, met de SIMON-test. We kunnen jongeren ook helpen door – op basis van onderzoek en na validatie – betrouwbare ijkingstoetsen aan te bieden. Ik druk op het woord betrouwbaar. Het moet bovendien gaan over ijkingstoetsen die een spiegel zijn, geen shotgun. En ze moeten vergezeld worden door studiebegeleiding en remediëringstrajecten. Ik druk ook op het feit dat ik niét pleit voor een veralgemeende invoering van bindende ijkingstoetsen (of toelatingsexamens).

Aan het einde van het eerste bachelorjaar moeten kleine tekorten kunnen worden vergeven. Deliberatie moet ook mogelijk blijven aan het einde van een bachelor- of mastertraject. Evengoed is bij grote tekorten grondige reflectie aangewezen. Wanneer tekorten niet remedieerbaar zijn, moeten heroriënteringstrajecten worden aangeboden. Die worden overigens best aangeboden over faculteits-, instellings-, ja zelfs over de grenzen van onderwijstypes heen.

Ik herhaal het nogmaals: de Universiteit Gent is een universiteit die uitgaat van wetenschappelijk onderzoek, waar feiten ertoe doen. Voor mij is veel bespreekbaar, maar niet het invoeren van nieuwe regelgeving op basis van casuïstiek of buikgevoel. Wetenschappelijk onderzoek en feiten moeten ertoe doen, altijd, dus ook in het debat over de studievoortgang van universiteits- of hogeschoolstudenten. Onze studenten verdienen dat. Onze lesgevers en de maatschappij trouwens ook. Ik zeg dus klaar en duidelijk: met studenten en hun opleidingen experimenteert men niét.

 

Beste UGent’ers, hier waren we weer. We keken met trots terug op het afgelopen academiejaar. We zullen onze tanden zetten in zes concrete uitdagingen. En we blijven het debat aangaan, onder meer over de toekomst van het hoger onderwijs.

Voor ons is het nooit genoeg. Samen zullen we onze ambities waarmaken. Vandaag zetten we een eerste stap, met de opening van een nieuw academiejaar. Want het enige wat mij nu nog rest is dat nieuwe jaar, het academiejaar 2019-2020 officieel voor geopend te verklaren. Dat doe ik hierbij graag.

Moge het een inspirerend, leerrijk en open jaar voor u allen worden. Ik wens het u toe. Ik wens het de UGent toe.

Dank u wel voor uw zeer welwillende aandacht.

Rector Rik Van de Walle
20 september 2019