Interview - Durf kiezen!

Op het einde van dit schooljaar studeren weer heel wat laatstejaars secundair af. Het aanbod van opleidingen is groot. Hoe kan je helpen met hun studiekeuze voor hoger onderwijs?

Annick Eelbode, afdeling Studieadvies Universiteit Gent, geeft tips bij het maken van een studiekeuze hoger onderwijs.

Kiezen met je verstand of je hart?

Durf kiezen!

Misschien hebben je leerlingen er al over nagedacht, misschien ook niet. Maar dit schooljaar zal je er ongetwijfeld bewust mee bezig zijn: de studiekeuze voor volgend jaar. De kans is groot dat emoties er een grote rol in zullen spelen. Er bestaan rationele redenen waarom je wel of niet voor een bepaalde opleiding kiest. Als je helemaal niet graag wiskunde studeert, kies je geen wiskundige opleiding.

Maar als je gaat twijfelen tussen een aantal opleidingen, is er niet altijd een rationele reden die de ene beter maakt dan de andere. Zoals er ook geen rationele reden is waarom je beslist om met een blauwe en niet met een zwarte balpen te schrijven. Emoties zijn vaak doorslaggevend als je een beslissing neemt.

Hoe bewust verloopt een studiekeuze?

Wist je dat we dagelijks duizenden beslissingen nemen? Het begint vaak nog voor je ‘s ochtends je ogen opent. Druk je nog snel eens op die snoozeknop of niet? Stap je met je linkerbeen uit bed of met je rechterbeen? Welke kleren trek je aan? Doe je dat meteen, of spring je eerst in de douche? Poets je je tanden? Zo ja: hoe lang? Het overgrote deel van die beslissingen nemen we gelukkig onbewust en automatisch. Anders zouden onze hersenen nogal snel oververhit raken.

Het is onmogelijk om de hele dag bewust beslissingen te nemen. Daarom heeft ons brein volgens Daniel Kahneman, een van de meest invloedrijke psychologen ter wereld, twee denksystemen. Met het eerste systeem denken we snel en automatisch. Het geeft ons onmiddellijk bepaalde gevoelens of gedachten. Het is dat systeem dat voor onze onbewuste beslissingen zorgt. We volgen ons buikgevoel. Het tweede systeem werkt heel wat trager: het ‘redeneert’ en zorgt voor bewust en doordachte beslissingen. We gebruiken het niet zo vaak: meestal rekenen we op systeem 1.

Bij belangrijke beslissingen werken systeem 1 en 2 samen: gebruik je verstand en kies met je buikgevoel. Voel je dat je economie moet kiezen omdat je wiskunde zo leuk vindt en de prof er interessante dingen over vertelt? Dan is de kans heel groot dat je verstand die suggesties en gevoelens oppikt en zich neerlegt bij je beslissing. De keuze voelt goed.

Wat als... twijfel toeslaat?

Wat als de leerling meerdere opleidingen leuk en interessant vindt? Wat als economie leuk lijkt, maar wijsbegeerte ook wel interessant? Want je leerling houdt wel van wiskunde en accountancy, terwijl wijsbegeerte eerder kritisch laat nadenken over de maatschappij, bijvoorbeeld. Op die momenten slaat de twijfel toe. Misschien worstelen je leerlingen daar nu wel mee.

Hoe kan je helpen: probeer alles op een rijtje te zetten. Wat zijn de voordelen aan die opleidingen? En de nadelen? Het is belangrijk dat je niet eindeloos blijft piekeren over die lijstjes. Raak je er met je hoofd niet uit, dan is het een goed idee om alles even te laten rusten en dan met je buikgevoel de knoop door te hakken.

Er is niets mis met twijfelen. Integendeel. Een van de bekendste twijfelaars ooit was Socrates. Hij stelde werkelijk alles in vraag en deed onder andere de uitspraak: “Hoe meer je weet, hoe meer je weet dat je niets weet.”. Waar zou het wetenschappelijk onderzoek vandaag staan als wetenschappers absolute waarheden niet in vraag zouden stellen? Ook met jezelf in vraag durven stellen, is helemaal niets mis.

Parabel van de man die niet meer kon kiezen

"Zijn familie en vrienden herkenden hem niet meer. Toegegeven, hij zag er nog hetzelfde uit. Praatte nog steeds op zijn typische manier. Hij was nog even slim en had nog altijd zijn maniertjes. En toch was dit niet dezelfde Eliot als vroeger. 

Kort na zijn hersenoperatie viel het een eerste keer op. Zijn echtgenote, Maria, zat naast het ziekenhuisbed. Wat een simpele vraag was over welke kleren hij wou aantrekken op de dag dat hij het ziekenhuis zou mogen verlaten, mondde uit in een gesprek van meer dan een uur. 

“Of toch misschien die blauwe broek? Die is wel wat uit model, maar zit wel comfortabel” leek Eliot vooral tegen zichzelf te zeggen. 

Zijn vrouw snapte er niets van. “Je hebt ondertussen je hele kleerkast meermaals besproken. Waarom kies je gewoon niet?” 

Ik … geen idee …”

Eliot loog niet. Hij wist het echt niet. In de weken en maanden daarna werd steeds duidelijker dat hij niet meer kon kiezen. De keuze tussen een blauwe en zwarte balpen was een marteling. Een avond op restaurant draaide uit op een nachtmerrie. Ieder gerecht op het menu wikte en woog hij. Hij somde de ingrediënten op en probeerde in te schatten hoe de smaken zouden zijn. Om uiteindelijk niet te kunnen kiezen.

Ten einde raad trok hij naar een neuroloog, Antonio Damasio. Geïntrigeerd door dit medische vraagstuk, onderwierp hij Eliot aan meerdere onderzoeken. Stukje
bij beetje begon het hem te dagen. Zijn diagnose kwam als een mokerslag: “Meneer, ik vrees dat u geen emoties meer hebt ...”

[Verhaal gebaseerd op waargebeurde feiten, uit: Lehrer,J. (2009). How we decide. New York, Houghton Mifflin Harcourt.]

Hoe kies je een opleiding die bij je past?

Help je leerlingen een passende opleiding vinden met deze 5 stappen:

 

1. Welke opleidingen bestaan er allemaal?

Schuim het internet af. Surf naar websites als onderwijskiezer.be en bezoek websites van universiteiten en hogescholen.

2. Wie ben je?

Breng in kaart waar je warm voor loopt. Wat vind je interessant en waar ben je goed in? Eerder een technicus: programmeren? Of zit je liever niet de hele dag achter een computer en kom je liever in contact met mensen?

Online studiekiezertool SIMON to the rescue: vraaghetaansimon.be

3. Elimineer wat niet bij je past

Je weet nu welke opleidingen er allemaal bestaan. Welke passen zeker niet? Maak een shortlist van opleidingen.

4. Ga naar infodagen, Try-outs, Open Lessen, ...

Informeer je in detail over de opleidingen op je shortlist. Ontdek de vele mogelijkheden zoals Open Lessen en infodagen: ugent.be/studiekeuze

5. Durf beslissen

Kiezen kan makkelijk zijn. Maar je moet het durven. Durf springen. Stel je beslissing niet uit omdat je bang bent om te kiezen. De perfecte opleiding is ongetwijfeld de opleiding waarin je je het beste voelt. Succes!

Gerelateerde inhoud