Geef samen met jouw klas feedback op de motion comic Immuno-T

 

tessakerreProf. dr. Tessa Kerre, kliniekhoofd hematologie aan het Universitair Ziekenhuis van Gent, is gespecialiseerd in bloedkanker en stamceltransplantatie. De voorbije jaren verdiepte ze zich daarnaast ook in een nieuwe, baanbrekende kankerbehandeling: immunotherapie. Hierbij bestrijdt het immuunsysteem van de patiënt zelf de kanker.

Tessa, bij het grote publiek bekend door de reeks Topdokters, ontwikkelde vorig jaar de motion comic Immuno-T om haar patiënten, hun vrienden en hun familie uit te leggen hoe immunotherapie precies werkt. Immuno-T werd intussen bekroond met een jaarprijs wetenschapscommunicatie van de Koninklijke Vlaamse Academie voor Wetenschap en Kunsten en de Jonge Academie, en won ook de EOS Publieksprijs Wetenschapscommunicatie.

 

"Ik wil het taboe rond kanker doorbreken. We moeten kinderen op een educatieve maar prettige manier over kanker informeren."

 

Waarom besliste je een motion comic te maken rond immunotherapie?

 Tessa: “Immunotherapie is ontzettend ingewikkeld om uit te leggen aan de patiënt. Maar als patiënt is het enorm belangrijk dat je goed snapt waaraan je begint, je hebt recht op correcte én eenvoudige informatie. Zo sta je meer open voor de behandeling, zal je de bijwerkingen beter begrijpen en ze ook beter kunnen doorstaan. Immuno-T legt de patiënt op een visueel aantrekkelijke en eenvoudige manier uit hoe kankercellen ontstaan, hoe die kankercellen kunnen ontsnappen aan het immuunsysteem, en hoe we met immunotherapie het immuunsysteem weer kunnen doen strijden tegen de kankercellen. Ook de omgeving van de patiënt heeft veel aan de motion comic, net als het grote publiek. De beelden maken een complex gegeven helder en bevattelijk.

Immuno-T is trouwens het eerste deel in wat een groter geheel zal vormen. We zijn van plan het project Cancer-T in motion te ontwikkelen. Hierin willen we alles rond kanker uitleggen via bewegende beelden. De naam ‘in motion’ slaat dan op de beweging van de motion comics en ook van de serious game die we gaan maken. Maar ‘in motion’ heeft ook betrekking op het kankeronderzoek zelf, want ook dat is volop in beweging. Lange tijd hadden we enkel chemo, bestraling en chirurgie, maar de voorbije twintig jaar was er een enorme boost van allerlei behandelingen, en daar is immunotherapie er één van. In navolging van Immuno-T gaan we nog Chemo-T, Radio-T, en Targeted-T maken. Als er dan nog nieuwe kankertherapieën bij komen, kunnen we ze ook op deze manier visualiseren. Zo doen we aan duidelijke wetenschapscommunicatie voor het grote publiek.”

 

Is Immuno-T ook geschikt voor kinderen?

 Tessa: “Kinderen reageren heel positief op de motion comic. Toen we het project voorstelden op beurzen en op het UGent-stadsfestival hadden we een twaalftal iPads ter beschikking. Kinderen van acht, negen, tien jaar oud waren er de hele tijd op bezig. Ze keken geboeid en riepen er enthousiast hun ouders bij om te tonen waarover het ging. Kinderen zijn nieuwsgierig en leren graag bij, zelfs als het over een heel ernstige materie zoals kanker gaat. Immuno-T spreekt dus kinderen aan die jonger zijn dan het oorspronkelijke doelpubliek vanaf dertien jaar.

 

Hoe moeilijk was het om zoiets complex op een eenvoudige manier te visualiseren?

Tessa: “Het was een uitdaging. De kankercellen bijvoorbeeld brengen we in beeld als ‘verwarde’ cellen, wat ze trouwens ook echt zijn. Op zich is een kankercel niet echt kwaadaardig, maar verward. Als een cel ontstaat (door splitsing van de moedercel in twee dochtercellen), krijgt ze normaal gezien een soort roadmap mee waarin voorgeprogrammeerd staat welke functie ze gaat krijgen, hoe lang ze gaat leven, enz. Een kankercel ontstaat door een fout (mutatie) in het genetisch materiaal. Hierdoor verdwijnt de roadmap of wordt hij onleesbaar. De cel weet niet meer wat te doen en begint zich maar gewoon te delen. Daarom wou ik de kankercellen visualiseren als verwarde cellen die we uit de nood gaan helpen, door ze te vernietigen.

De kankercellen ontstaan vanuit gezonde cellen (die groen zijn), maar hun kern kleurt rood in plaats van groen (een verbeelding van de mutaties), en ze krijgen andere bolletjes op hun celoppervlak. Hun blik is ietwat verward en ongelukkig. De afweercellen (T-cellen) zien eruit als vredestroepen en de via immunotherapie behandelde T-cellen (CAR-T-cellen) krijgen sterren opgeprikt. Zij lijken wel superhelden. Een kind is meteen helemaal mee.

Zelfs een kind van vijf jaar kan volgen, mits wat uitleg van de ouder of leerkracht. En die kinderen snappen het ook écht, want ze stellen er pertinente vragen over.

We zijn nu trouwens bezig met een augmented reality-toepassing voor de motion comic. We gaan er een extra kennislaag bovenop leggen. Zo kun je inzoomen op wat er gebeurt als de afweercel met de kankercel interageert, en zie je wat er binnen in die cellen gebeurt. Dit project ligt concreet vast, en zal in de loop van 2019 ingepast worden in de Immuno-T motion comic.”

 

Daarnaast ben je ook van plan een heus klaspakket rond kanker te ontwikkelen?

 Tessa: “Inderdaad. Als een leerling behandeld wordt voor kanker kunnen de andere leerlingen op deze manier ontdekken wat er precies met hun klasgenootje aan de hand is. Dit pakket voor in de klas zal natuurlijk meer dan enkel de huidige motion comic omvatten.

We zullen daar ook de serious game aan toevoegen, en daarnaast ook een draaiboek voor de leerkracht, met getuigenissen over mensen met kanker, en dan vooral kinderen met kanker. Denk bijvoorbeeld aan het verhaal van een Amerikaans meisje met leukemie, oorspronkelijk ten dode opgeschreven, dat succesvol met de CAR-T-cellen werd behandeld in 2012. Ze was toen zeven. Nu, zes jaar later, is dat meisje ziektevrij. Zo’n verhaal komt aan bij kinderen, ze kunnen zich inleven. Natuurlijk gaan we niet enkel de succesverhalen belichten, want immunotherapie is niet voor elk type kanker geschikt. Het heeft ook bijwerkingen en is superduur. Je moet altijd een gebalanceerd en genuanceerd verhaal brengen.

Voor de jongere kinderen wil ik ook educatieve poppen ontwikkelen voor in de klas: van een gezonde cel, een kankercel, een afweercel. Denk hierbij aan een soort Jules. Dan kun je de leerlingen (bijvoorbeeld de klasgenootjes van een kankerpatiëntje) met de poppen laten naspelen hoe alles in het lichaam verloopt. Ook voor de patiëntjes zelf kan dit heel nuttig en verrijkend zijn.

We hopen dit klaspakket in de loop van 2019 te realiseren. Op dit moment zijn we volop fondsen aan het verzamelen. We krijgen hiervoor hulp van o.a. de vzw SuperNils (http://supernils.be), opgericht door de ouders en de broer van Nils, een jonge twintiger die bij ons is behandeld, onder meer met immunotherapie, maar het helaas niet heeft gehaald. SuperNils steunt initiatieven rond immunotherapie en kankerbehandeling voor patiënten. Met de opbrengst wil de vzw ons onder meer ook helpen de educatieve poppen te ontwikkelen.”

 

Je liet al enkele keren iets vallen over een serious game. Wat houdt die game precies in?

Tessa: “Ik wil graag een serious game ontwikkelen over kanker, bestemd voor het onderwijs. We willen er vragen mee beantwoorden als ‘hoe ontstaat kanker?’ en ‘hoe behandel je kanker?’. Ook willen we er het taboe rond kanker mee doorbreken. Voor kinderen verzwijgt men het woord ‘kanker’ vaak. Maar ik vind eerlijkheid zo belangrijk: je mag dat woord niet wegmoffelen. Over andere aandoeningen is men dan wél open: ‘opa heeft een beroerte of een hartaanval gehad’. Kanker ligt zo gevoelig. Het is nog steeds een groot taboe, ook al zijn er veel mensen met kanker. Dat taboe moeten we doorbreken. We moeten erover praten, ook met kinderen. Daarom willen we een spel maken dat informeert en dat leuk is om te spelen, zodat het voor kinderen geen taboe meer is.

Er zijn nu ook meer doorbraken in de behandeling van kanker, onder meer door immunotherapie, dus we mogen intussen met meer hoop naar kanker kijken. Bepaalde soorten kanker blijven tot nog toe ongeneeslijk, maar er zijn toch meer opties dan vroeger. Sommige kankers zijn echt goed te behandelen, soms beter dan bepaalde niet-kwaadaardige ziekten.”

 

Kunnen scholen jou op dit moment helpen bij de ontwikkeling van de motion comics of serious game?

 Tessa: “Als de serious game er eenmaal is, hopelijk in 2020, wil ik graag onderzoek doen in scholen. In de gecontroleerde omgeving van de school zouden we dan onderzoeken hoe kinderen kijken naar kanker en mensen met kanker voor en nadat ze de game hebben gespeeld. Een maand later zouden we dan teruggaan en vragen stellen. Zoals bijvoorbeeld: ‘heb je er thuis over gesproken?’.

Met de motion comic Immuno-T kun je nu als leraar wel al aan de slag in de klas. Je kijkt er samen met de kinderen naar en daarna vul je het online evaluatieformulier in. Hoe meer ingevulde formulieren, hoe beter wij die feedback kunnen gebruiken om de nieuwe motion comics te ontwikkelen. Zo kun je met de klas alles samen bespreken en invullen. We vragen bijvoorbeeld ook naar de emoties die je ervaart tijdens het bekijken van de motion comic. Ben je hoopvol, bang, ...? Naast gerichte vragen is er ook veel ruimte voorzien voor vrije feedback. Dat lijkt me dus ideaal om in de klas over te brainstormen!”

 

Immuno-T kun je gratis als app downloaden op de smartphone of tablet.

 

Een directe link naar het online evaluatieformulier vind je hier: