Aleksandra Zheleva ontwikkelde een model met 252 factoren die invloed hebben op hoe iemand VR beleeft

Waarom gaat je doctoraat over dit onderwerp?

De discussies over VR zijn vaak heel extreem: volgens sommigen gaat het alles veranderen, volgens anderen is het gewoon een hype.

Wat mij opviel, is dat er amper wordt gepraat over hoe VR werkelijk aanvoelt voor gebruikers. We meten vooral technische dingen zoals snelheid, beeldkwaliteit en stabiliteit, maar veel minder of mensen zich goed voelen, zich welkom voelen of emotioneel verbonden raken in die virtuele wereld.

Ik wilde daarom “Quality of Experience” onderzoeken op een manier die mensen centraal zet. Niet als anonieme datapunten achter een headset, maar als echte personen met emoties, verwachtingen, een eigen identiteit: als een lichaam dat reageert op die VR-ervaring. Daarvoor combineerde ik fysieke metingen zoals oogbewegingen en elektrodermale activiteiten met persoonlijke verhalen van gebruikers.

Wat zijn de belangrijkste bevindingen uit je onderzoek?

Mijn doctoraat leverde zowel praktische hulpmiddelen op als een nieuwe manier om naar VR te kijken. Ik ontwikkelde een model dat 252 factoren in kaart brengt die invloed hebben op hoe iemand VR beleeft. Dat gaat van emoties en identiteit tot technische prestaties, het ontwerp van de inhoud en de omgeving waarin iemand VR gebruikt. Het model laat zien dat al die factoren elkaar voortdurend beïnvloeden.

Ik maakte er ook een interactieve tool van: een soort dashboard dat studenten en ontwerpers gebruiken om die factoren te ontdekken en toe te passen in hun eigen projecten.

Uit mijn studies bleek dat data alleen nooit voldoende is om te begrijpen hoe mensen zich voelen in VR. Als technologie hapert, passen gebruikers zich creatief aan. In sociale VR ontdekken mensen hun identiteit soms op onverwachte manieren, bijvoorbeeld door lang in een virtuele spiegel te blijven kijken. Een VR-ervaring wordt dus niet alleen bepaald door het systeem, maar ontstaat ook door de mensen die erin rondlopen en wat ze ermee doen.

Door in mijn onderzoek aandacht te besteden aan zorg, eerlijkheid en reflectie, ging het minder over cijfers en meer over echt begrijpen. In het kort: VR beter maken is niet alleen een technisch probleem, maar vooral een kwestie van empathie voor de persoon in de headset.

Hoe kijk je terug op je doctoraat?

Toen ik begon, dacht ik dat we de ervaringen met VR simpelweg beter konden maken door het juist te meten. Meer data zou automatisch betere systemen en dus betere ervaringen opleveren.

Maar hoe meer ik met echte mensen werkte, hoe meer ik inzag dat cijfers nooit neutraal zijn, en dat “verbetering” voor iedereen iets anders betekent. Wat de ene persoon fijn vindt, kan voor iemand anders ongemakkelijk of onveilig voelen.

Door goed te luisteren naar deelnemers veranderde mijn aanpak. Ik richtte mijn studies niet meer rond het verzamelen van data, maar rond het welzijn van de mensen zelf: hun comfort, hun keuzes en hun emoties. De cijfers bleven belangrijk, maar kregen betekenis door de verhalen van gebruikers.

Als ik nu terugkijk, ben ik trots dat mijn doctoraat niet alleen over technologie ging, maar vooral over zorg. Aandacht voor deelnemers, voor wie al wie bijdroeg aan het onderzoek en zorg voor de kwaliteit van hun ervaring. Het leerde me omgaan met complexiteit en inzichten boven zekerheid te plaatsen.

Wat zijn je plannen na je doctoraat?

Ik werk momenteel verder als postdoctoraal onderzoeker aan de Universiteit Gent. Nu wil ik nog een stap verder gaan: niet alleen onderzoeken hoe mensen VR beleven, maar hoe ze erin leven. Hiervoor werk ik samen met moraalpsychologen en etnografen om sociale VR-platformen zoals VRChat te bestuderen door er zelf in onder te duiken.

Ik wil begrijpen hoe mensen in virtuele werelden gemeenschappen vormen, regels maken en normen ontwikkelen. In plaats van gebruikers als cijfers te bekijken, wil ik leren uit hun verhalen, creativiteit en kwetsbaarheid.

Mijn doel is bij te dragen aan virtuele omgevingen die niet alleen leuk en indrukwekkend zijn, maar ook eerlijk en veilig. Plekken waar mensen zichzelf kunnen zijn, zonder dat hun data of aandacht misbruikt wordt.

Als mijn doctoraat me leerde zorgen voor de kwaliteit van de ervaring, dan draait deze nieuwe fase om zorgen voor de kwaliteit van de hele wereld die we daar rond bouwen.