Amelie Van Pottelberge over haar doctoraat: “Partner selection dynamics in transition. A sociological study of Turkish and Moroccan minorities in Belgium”

(29-03-2021) Op 12 februari 2021 verdedigde onderzoekster Amelie Van Pottelberge digitaal succesvol haar doctoraatsthesis.

Partnerkeuzepatronen van Turkse en Marokkaanse minderheden krijgt zowel politieke als wetenschappelijke aandacht omdat de voorkeur voor een partner uit het land van origine (transnationaal huwelijk) groot is. Beleidsmakers zijn bezorgd over de mate van integratie van minderheden in het licht van een constane toestroom van immigranten. Daarenboven biedt het bestuderen van partnerkeuzepatronen meer inzicht in de aanwezigheid van etnische grenzen in de Belgische samenleving.

Amelie’s doctoraatsthesis bestudeert daarom partnerkeuzepatronen van Turkse en Marokkaanse minderheden in België tussen 2005 and 2015. Dit doet ze aan de hand van populatiegegevens uit het Rijksregister en data uit het Sexpert survey.   

Partnerkeuze in verandering

Het partnerkeuzegedrag van de Turkse en Marokkaanse minderheden verandert sterk tussen 2005 en 2015, na decennia consistent te zijn geweest. Uit de trend van transnationale huwelijken concludeert dit proefschrift dat de eerder gerapporteerde daling tot 2008 de eerste fase van een structureel neerwaartse trend was, resulterend in een geleidelijk afnemende voorkeur voor transnationaal huwelijken. Deze daling wordt grotendeels gecompenseerd door een sterke toename van lokale co-etnische huwelijken, maar ook door een toename van interetnische huwelijken.

Rol van immigratiebeleid

De aanhoudende hoge prevalentie van transnationale huwelijken heeft bijgedragen tot de versterking van de Belgische immigratieprocedures in 2011. Echter, dit proefschrift stelt de doeltreffendheid van een strikter immigratiebeleid in vraag omwille van twee redenen. Ten eerste start de daling in transnationale huwelijken bij de tweede generatie reeds zes jaar voor de wetswijzigingen. De implementatie van strenge maatregelen versterkt eerder een bestaande trend die ontstond omwille van andere mechanismes. Ten tweede kunnen de verstrengde (inkomens)voorwaarden ongelijkheden creëren of bestendigen naargelang bijvoorbeeld sociaaleconomische positie, leeftijd of geslacht. Ze kunnen indirect gericht zijn op sociaaleconomisch benadeelde minderheidsgroepen, grote onzekerheid creëren bij de betrokkenen en integratieprocessen tegengaan.

Veranderende attitudes

Naast een verstrengde immigratiewetgeving kunnen ook veranderende attitudes aan de basis liggen van de recent geobserveerde partnerkeuzepatronen, zeker voor de tweede generatie. Daarom analyseert Amelie in hoeverre er een attitudeverandering is met betrekking tot ouderlijke invloed in het partnerselectieproces, welke partnerkeuzes geprefereerd worden, en hoe deze veranderingen partnerkeuzegedrag kunnen beïnvloeden.

Er is een duidelijke evolutie naar meer individualisering in het partnerselectieproces. Ouderlijke betrokkenheid blijft echter wel wijdverspreid, gerespecteerd en belemmert de keuzevrijheid niet. Wat betreft partnerkeuzevoorkeuren, is er geen duidelijke voorkeur voor transnationale of interetnische huwelijken bij ouders of adolescenten. De meeste Sexpert-respondenten geven de voorkeur aan een (lokale) co-etnische partner. Toch heeft meer dan een vierde van de ouders geen duidelijke voorkeur voor een bepaald partnertype. Deze ouders hebben wellicht afstand genomen van de centrale rol van etniciteit in het partnerkeuzeproces en staan meer open voor interetnische partnerschappen.

Etnische grenzen

Amelie’s resultaten tonen aan dat ouders die meer worden beïnvloed door etnische vooroordelen staan minder open voor de mogelijkheid dat hun kinderen een interetnisch huwelijk zouden afsluiten. Bijgevolg kan het ervaren van etnische vooroordelen etnische grenzen consolideren en bestendigen, aangezien individuen zich gedragen volgens deze symbolische grenzen door met co-etnische partners te trouwen.

Het aandeel interetnische huwelijken neemt echter wel structureel toe. De prevalentie van interetnische partnerschappen kan een indicator zijn van de mate waarin etnische grenzen aanwezig zijn in een samenleving. Wanneer sterke etnische grenzen en bijgevolg weinig sociale acceptatie een samenleving kenmerken, zal het aandeel interetnische partnerschappen wellicht laag zijn. Bijgevolg kan een structurele stijging in de prevalentie van interetnische huwelijken wijzen op vervagende etnische grenzen. 

Wettelijk samenwonen

Eerdere studies naar partnerkeuzepatronen van Turkse en Marokkaanse minderheden hebben voornamelijk getrouwde koppels onderzocht. Ongehuwd samenwonen is vaak geen optie omdat van de centrale rol die het huwelijk speelt in het familievormingsproces. Niettegenstaande toont dit proefschrift aan dat hoewel het huwelijk zijn prominente rol behoudt, wettelijk samenwonen steeds vaker voorkomt. Deze trend is ongekend en belangrijk omdat het kan betekenen dat de fundamenten van het Turkse en Marokkaanse familiesysteem aan het veranderen zijn. Dit maakt samenwonen onmiskenbaar voor toekomstig onderzoek naar familievorming bij (Turkse en Marokkaanse) etnische minderheden.