Rechtshistorische Causerie 24 mei 2022

(02-05-2022) Rechtshistorische Causerie door Falco Van der Schueren: "Misbruiken en wanpraktijken als juridische topoi? Het belang van clercs échoppiers voor de willige rechtspraak in laatmiddeleeuws Henegouwen (1410-1441)"

Vandaag vereisen talloze onderlinge overeenkomsten tussen particulieren de tussenkomst van een notaris. Enkel de notaris kan authentieke akten afleveren van privaatrechtelijke transacties en er de nodige rechtsgeldigheid aan verlenen. Diens belang voor de (vrij)willige rechtspraak hangt nauw samen met de historische traditie waarin het notarisambt is verankerd: in onze contreien komen notarissen immers al sinds het laatste kwart van de dertiende eeuw voor. Toch was de uitoefening van willige rechtspraak geen vanzelfsprekendheid voor de middeleeuwse notaris. Door het heersende gewoonterecht in de Zuidelijke Lage Landen hadden verschillende lokale en regionale instellingen zich opgeworpen tot een waardig alternatief voor het publieke notariaat. Schepenbanken, officialiteiten en leenhoven waren niet zelden bij uitstek bevoegd voor schenkingen en eigendomsoverdrachten onder de lokale bevolking. Binnen het graafschap Henegouwen speelden leenmannen van oudsher een belangrijke rol voor de willige rechtspraak. Vanaf de vijftiende eeuw doorbraken clercs échoppiers echter het feodale monopolie en wierpen ze zich als rondreizende scribenten geleidelijk aan op tot geduchte tegenspelers. Het ambulante karakter van hun werkzaamheden en schrijfactiviteiten droeg ertoe bij dat ze efficiënter wisten tegemoet te komen aan de groeiende nood om zaken op schrift te stellen. In een poging om de tanende populariteit van zijn leenmannen te remediëren vaardigde Filips de Goede omstreeks 1440 een reeks maatregelen uit die specifiek gericht waren tegen clercs échoppiers in en rond de hoofdstad Mons. Hoewel normatieve rechtsbronnen het wetgevende optreden van de hertog rechtvaardigden op grond van vermeende misbruiken en wanpraktijken onder deze klerken, doet een kritische vergelijking met contemporaine bronnen uit de rechtspraktijk sterk vermoeden dat Filips er veeleer op uit was om de willige rechtsmacht onder zijn eigen gezag te centraliseren.


De causerie gaat door op 24 mei 2022 om 12u30 in het Rechtshistorisch Instituut, Universiteitstraat 4. Plaats: lokaal 06.02.100.047 (Non bis in idem). Te vinden op het gelijkvloers:  einde van gang auditorium H, Blauwe zaal.


Gelieve uw aanwezigheid te willen bevestigen aan Karin.Pensaert@UGent.be, ten laatste tegen 20/05/2022.