Lesopnames en streaming van onderwijsactiviteiten in academiejaar 2021-2022

Zullen alle hoorcolleges/ practica opgenomen en gestreamd worden in AJ 21-22?

Neen. De periode maart 2020 tot juni 2021 was een uitzonderlijke periode waar ook uitzonderlijke maatregelen werden genomen. Er gold een verplichting aan UGent voor het opnemen van alle hoorcolleges. Er werd ook aangeraden om, indien mogelijk, werkcolleges, practica, oefeningen, etc. op te nemen.

In academiejaar 21-22 keren we terug naar code groen, wat betekent dat lesgevers de autonomie hebben om al dan niet voor streaming en opname van hun onderwijsactiviteiten (hoorcolleges/practica) te kiezen. Zij overwegen doordacht de voor- en nadelen van lesopnames en streaming in functie van hun specifieke opleidingsonderdeel en de te verwerven competenties. Lesgevers informeren bij aanvang van het semester of de onderwijsactiviteiten al of niet opgenomen en/of gestreamd worden.

Vanaf code oranje/rood is het voor lesgevers wel terug verplicht om alle hoorcolleges te livestreamen en ook op te nemen zoals het in 2020-2021 van toepassing was. Voor practica en werkcolleges blijft het onder code oranje evenwel nog een vrije keuze van de lesgever net zoals tijdens het coronajaar.

Hoe kan je als student optimaal omgaan met lesopnames?

Lesopnames hebben voordelen, maar ook valkuilen. Ze kunnen handig zijn als complementair studiemateriaal (bv. als je een stuk van de leerstof niet goed begrepen hebt), maar kunnen ook uitstelgedrag bewerkstelligen. Richtlijnen voor studenten voor een optimale inzet van lesopnames vind je hier.

Mogen oude lesopnames hergebruikt worden?

Bij voorkeur maakt de lesgever elk academiejaar nieuwe lesopnames. Oude lesopnames gebruiken kan wel nog steeds, mits deze omkaderd worden met opdrachten en/of responscolleges zodanig dat de interactiviteit, het activerend karakter en de structuur van het opleidingsonderdeel gewaarborgd is.

Wat bij technische storingen?

Indien na afloop van de les blijkt dat de les niet opgenomen werd wegens een technische storing, wordt dit beschouwd als overmacht en moet de les niet nog eens in dezelfde situatie gedoceerd worden aan de studenten of opnieuw opgenomen worden.

Waar vind ik lesopnames?

Als de lesgever ervoor kiest om de lesopnames online ter beschikking te stellen, dan gebeurt dit in de desbetreffende cursus op Ufora. Lesgevers krijgen de raad om de lesopnames het hele semester beschikbaar te stellen, maar alle lesopnames moeten in elk geval beschikbaar zijn vanaf de lesvrije week tot het einde van de tweedekansexamenperiode.

Kunnen lesopnames stopgezet, offline gehaald of verwijderd worden?

Ja, verwijzend naar de Gedragscode inzake grensoverschrijdend gedrag, behoudt de Universiteit Gent zich het recht om te allen tijde een streaming/opname stop te zetten, offline te halen en/of te verwijderen indien er grensoverschrijdend gedrag gesteld wordt door een lesgever en/of student (bv. alcoholgebruik, discriminerende uitspraken enz.). Verwijzend naar het Onderwijs- en Examenreglement (OER) 47§2 kan de lesgever eventueel een student die storend gedrag vertoont toegang ontzeggen tot de (online) les.

Indien er vertrouwelijke en/of gevoelige informatie gedeeld wordt, of er bepaalde activiteiten plaatsvinden waar gevoelige informatie besproken wordt, zoals bijvoorbeeld focusgroepen, (cf. infra) dient de streaming en/of opname sowieso gepauzeerd te worden.

Wat met de privacy van studenten bij de lesopname van onderwijsactiviteiten?

De UGent behoudt zich het recht om ter uitvoering van de onderwijsopdracht lessen op te nemen en later of gelijktijdig via de elektronische leeromgeving Ufora voor educatieve doeleinden ter beschikking te stellen aan de betrokken studenten en het onderwijspersoneel (OER 47§5). Studenten die aan deze lessen deelnemen, kunnen daarbij worden geportretteerd voor opnames en verspreiding binnen het elektronisch leerplatform, wanneer zij in beeld zouden komen.

Bij aanvang van de lessen informeert de lesgever de studenten over het feit dat de les wordt opgenomen. Lesgevers hoeven geen expliciete toestemming te vragen om een lesopname te maken, noch bij een on campus (/hybride) les, noch bij een online les.

Wil je als student expliciet niet betrokken worden bij de lesopname, dan kan je plaatsnemen in een safe zone in het lokaal die niet in beeld staat. De lesgever vermeldt tijdens de opname dat de studenten de mogelijkheid hebben om zich buiten beeld te verplaatsen, en dat audio wel nog steeds deel uitmaakt van de opname. Indien een student die zich in de safe zone bevindt mondeling antwoordt tijdens de les, kan dit dus wel deel uitmaken van de opname.

De opslag van beeldopnames valt onder de verwerking van studentengegevens en is onlosmakelijk verbonden met de onderwijsopdracht van de UGent in het algemeen belang [1] en noodzakelijk opdat de universiteit haar onderwijsopdracht kan uitoefenen en kwaliteitsvol onderwijs kan verstrekken aan alle UGent-studenten. Deze gegevens worden nauwkeurig en veilig bewaard in een gegevensdatabank van de UGent en worden op een zorgvuldige en verantwoorde manier behandeld om de privacy van alle betrokkenen te waarborgen [2]. Persoonsgegevens van (kandidaat-)studenten worden niet aan derden doorgegeven, uitgezonderd indien de UGent hiertoe verplicht is op basis van een wettelijke of decretale verplichting of in andere gevallen [3].

Hoe zit het met het auteursrecht van studenten en lesgevers?

Auteursrecht van studenten

Studenten dragen in principe geen intellectueel eigendomsrecht over aan de UGent voor werken die ze produceren, en blijven eigenaar van hun werk tenzij anders afgesproken. In het kader van de onderwijsopdracht kunnen producten van studenten gedeeld worden met medestudenten met het oog op het bereiken van de onderwijscompetenties. Studenten moeten op de hoogte zijn als hun werk getoond of besproken wordt tijdens een lesopname die later gedeeld wordt op het Ufora-platform. Dit betekent dat de lesgever duidelijk moet stellen in de cursusomschrijving (bv. via een aankondiging) wat er met het product zal gedaan worden en voor wie dit zichtbaar zal zijn. Er wordt aan lesgevers aangeraden om producten te anonimiseren, tenzij de identificatie van de auteur van het product een noodzaak en/of meerwaarde is voor de onderwijspraktijk.

Indien de lesgever de lesopname waarin de bespreking van een product gecreëerd door een student aan bod komt, wenst te hergebruiken in een ander opleidingsonderdeel en/of volgend academiejaar, dient deze expliciet schriftelijke toestemming te vragen aan de student. Dat kan via e-mail.

Auteursrecht van lesgevers

Volgens de Belgische auteurswet [4] beschermt het auteursrecht de originele creaties van de geest. Door het auteursrecht krijgt de maker een monopolie of exclusieve rechten op zijn werk, en is deze dus een rechthebbende. Het auteursrecht laat de auteur toe de exploitatie van de creatie te controleren en de integriteit ervan te beschermen. [5] Voor de onderwijspraktijk betekent dit concreet dat de lesgever over het auteursrecht beschikt over de aangeboden onderwijs-en evaluatie inhouden.

Bovendien heeft enkel de lesgever het recht om lesopnames te maken. Verwijzend naar het OER 47§5, is het voor studenten niet toegelaten om zonder toestemming via geluids- en/of lesopnames onderwijsactiviteiten (incl. niet-periodegebonden evaluatie en incl. feedback) en geprojecteerd lesmateriaal te registreren, en wordt dit als het storen van onderwijsactiviteiten beschouwd. Een opname die gemaakt werd door een student, zonder toestemming van de lesgever, kan bovendien niet worden aangewend als bewijsmateriaal in een administratieve of gerechtelijke procedure en dient ook op eerste verzoek te worden vernietigd.

Het is tevens niet toegelaten voor studenten om zonder toestemming van de bevoegde lesgever en desgevallend de auteur tegen betaling en/of met winstoogmerk geluids- en/of beeldopnames en alle vormen van cursus- en examenmateriaal (syllabi, oefeningen, presentaties, examenvragen, lesnotities, lesopnames etc.) te verspreiden en vermenigvuldigen.

Dit kan aanleiding geven tot het instellen van een tuchtprocedure tegen de betrokken student(en) overeenkomstig het Tuchtreglement voor Studenten (OER 47§6).

Is de inhoud van een lesopname bindend?

De lesopname van een onderwijsactiviteit is inhoudelijk niet bindend. Dit betekent dat de lesgever ten alle tijde het recht heeft om inhoudelijke wijzigingen aan te brengen, of inhoudelijke rechtzettingen in te voeren in het geval foutieve of onduidelijke informatie gedeeld werd. De lesgever wordt geacht dit steeds geldig bekend te maken, en dit via een aankondiging naar alle studenten op de desbetreffende Ufora-cursus (OER 22§3). Volgens het OER is het de verantwoordelijkheid van de student om de cursussites en infosites op de elektronische leeromgeving regelmatig te raadplegen. Na aankondiging van de lesgever wordt de inhoudelijke rechtzetting beschouwd als gekend bij de studenten.

Daarnaast kan de lesgever ook vormelijke aanpassingen uitvoeren in de lesopname, zoals bijvoorbeeld de toevoeging van visuals of extra tekstuele informatie. De lesgever zorgt er dus voor dat het opnamebestand in een zo definitief mogelijke vorm op Ufora geplaatst wordt.

Een belangrijke opmerking is dat lesinhouden vermeld in een lesopname steeds gecontextualiseerd moeten worden in de totaliteit van het opleidingsonderdeel. Studenten kunnen getoetst worden op inhouden die niet in de syllabus, de slides en/of de lesopname vermeld worden, voor zover het breder onderwerp waar ze betrekking op hebben in de cursus, slides of studiefiche vermeld staat en de studenten konden weten dat van hen verwacht werd dat ze ook die materie beheersen, bijvoorbeeld omdat het gaat om leerinhouden die in de lessen uitdrukkelijk werden behandeld (zie ook OER 49§1,2).

Voetnoten en referenties

[1] De UGent verwerkt persoonsgegevens van meer dan 9.000 personeelsleden van de UGent, 44.000 studenten, verschillende alumni, externe partners, bezoekers of andere groepen die betrokken zijn in het kader van het onderwijs, het wetenschappelijk onderzoek, de kwaliteitszorg en de bedrijfsvoering waarin de UGent voorziet. Op 18 mei 2018 keurde het Bestuurscollege van de UGent de Generieke Gedragscode voor de verwerking van persoonsgegevens en vertrouwelijke informatie goed. Hiermee bekrachtigt de UGent als verwerkingsverantwoordelijke haar algemeen gegevensbeschermingsbeleid waarin de veiligheid, nauwkeurigheid, zorgvuldigheid en verantwoordelijkheid van de verwerking van persoonsgegevens en vertrouwelijke informatie samen met de naleving van de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) centraal staan. Voor meer informatie, klik hier.

[2] Studenten kunnen op elk moment via de daartoe beschikbare webtoepassing in Oasis hun persoonlijke privacy-instellingen raadplegen en wijzigen.

[3] Voor meer informatie over de privacy en persoonsgegevens van (kandidaat-)studenten, klik hier.

[4] Bron: Wetboek van economisch recht, boek XI Intellectuele eigendom, Titel 5 - Auteursrecht en naburige rechten, HOOFDSTUK 2. – Auteursrecht (p. 433)