'Het is belangrijk om op een realistische manier naar innovatie te kijken'

(08-07-2021) Innovatie. Het lijkt de logica zelve om je bedrijfsprocessen te verbeteren, je onderzoek vanuit een andere invalshoek te bekijken of je product te vernieuwen. In realiteit is innovatie een moeilijk te vatten proces.

Cover.jpgWaar loopt het fout? Wat zijn de valkuilen? En wat maakt het zo complex? Enter Stijn Ronsse. Wat startte als een persoonlijke interesse, is uitgemond in een laagdrempelig boek over zijn stokpaardje: innovatie. ‘Ik vind het bijzonder interessant om beter de factoren te begrijpen die bepalen of innovatie al dan niet slaagt. Als ik in aanraking kwam met zaken die niet goed liepen, checkte ik in de wetenschappelijke literatuur wat de mogelijke oorzaken waren, discussieerde ik daarover met collega’s bij bedrijven waar ik werkte, aan de universiteit of bij CAPTURE (Centre for Advanced Process Technology for Urban Resource Recovery),... Na verloop van tijd was mijn archief behoorlijk uitgebreid, en door corona was er ook meer tijd om me echt in het onderwerp te verdiepen. Net omdat kennisverspreiding over innovatie het proces vergemakkelijkt, wou ik zelf aan de slag om mijn gedachten in een boek te ordenen.’

Geen raketten, maar goed draaiende motoren

Als de raket niet opgaat is vooral bedoeld als reflectiekader. Het boek definieert 12 belangrijke valkuilen, die je de nodige handvaten aanreiken voor een succesvol innovatieproces, ook als je helemaal niets kent over het topic. ‘Als innoveren niet lukt, komt dat door typische valkuilen. Als je die kent en aanpakt, is de kans groter dat je innovatieproces werkt,’ verduidelijkt Stijn.

De cover van zijn boek is een knipoog naar de typische, en vaak onrealistische ideeën over innovatie: de raket lijkt eerder klaar voor de schroothoop dan ready for take off. ‘In gelijk welke presentatie of promotiecampagne over innovatie vind je wel een verwijzing naar de raket. Het lijkt alsof innovatie draait om alles of niets, alsof vernieuwing enkel mogelijk is aan een duizelingwekkende snelheid of enkel in één rechte lijn vooruit gaat,’ vertelt Stijn. ‘Dat is een onvolledig beeld. Er bestaan heel veel mogelijke toepassingen van innovatie. Het is niet enkel weggelegd voor grote bedrijven, en het gaat niet louter over de boel redden met grote projecten. Het is belangrijk om op een realistische manier naar innovatie te kijken, en te zien dat er heel veel mogelijkheden zijn waar bedrijven of organisaties kunnen op inzetten. Niet enkel die ene, unieke uitvinding.’

'Het is belangrijk om op een realistische manier naar innovatie te kijken, en te zien dat er heel veel mogelijkheden zijn waar bedrijven of organisaties kunnen op inzetten. Niet enkel die ene, unieke uitvinding.’ Stijn Ronsse

The network always wins

‘En het is belangrijk dat je je innovatiemotor draaiende houdt. De wereld wordt er niet makkelijker op.’ Bedrijven en organisaties moeten razendsnel inspelen op marktverschuivingen en nieuwe trends. Maar ook maatschappelijke transities spelen een rol. Hoe bepalen bedrijven en organisaties waar ze effectief op inzetten? ‘Volgens mij speelt exploratie daarin een belangrijke rol. Je moet actief op zoek gaan naar wat speelt in de markt, zodat de juiste informatie bij je terechtkomt. Op die manier  bouw je  innovatie-intelligentie op. Dat is ook bezig zijn met innovatie, en biedt een absolute meerwaarde. Want je moet klaar zijn als een trend versnelt, als de markt evolueert,…,’ verduidelijkt Stijn.

 

Vaak nemen transities bijvoorbeeld de vorm van een S-curve aan: opkomst, verspreiding, volle ontwikkeling en ten slotte afvlakking. ‘Het is moeilijk om in te schatten wanneer juist versnellingen eraan komen én om mensen juist vóór die doorbraak te overtuigen in te zetten op innovatie. Gelukkig kan je een beroep doen op je netwerk om informatie naar jou te laten doorstromen. Dan bedoel ik niet alleen je bedrijfsnetwerk, maar ook door te interageren met overheden, kennisinstellingen,… Vooral voor domeinen die niet tot je core business behoren, is het belangrijk en vooral goedkoper je in te bedden in netwerken dan alle expertise intern aan te werven.’

Kosten versus baten

Als economist bekijkt Stijn innovatie natuurlijk ook vanuit het kosten-baten-perspectief. ‘Innovatie is op korte termijn vooral overhead. Je betaalt eerst een kost om later een onzekere innovatierente op te strijken. Je moet eerst investeren voor je weet of er effectief iets uit zal voortvloeien. Als een namiddag reflecteren niets opbrengt, ga je ervan uit dat de kosten heel hoog zijn, terwijl deze momenten ook heel veel kunnen opleveren. Maar altijd in de voorwaardelijke wijs, de baten worden pas op langere termijn duidelijk. Dat is eigen aan innovatie.’

Zeker in moeilijke tijden gaat innovatie dan ook vaak heel vroeg op de schop. ‘Juist op die momenten moet je zoeken naar nieuwe mogelijkheden en de lange termijn voor ogen houden. Kijk maar naar de economische relance met een duidelijke focus op digitalisering en duurzaamheid. Als je nu die boot mist, is de kans groot dat je binnen afzienbare tijd een probleem hebt. Tegelijk is het begrijpelijk dat bedrijven op moeilijke momenten keuzes moeten maken. Maar als je innovatie als een structureel proces binnen je organisatie inbouwt, waar je continue en in kleine stappen aan werkt, hoeft het helemaal geen of-of-verhaal te zijn.’

6.jpeg'Als je innovatie als een structureel proces binnen je organisatie inbouwt, waar je continue en in kleine stappen aan werkt, hoeft het helemaal geen of-of-verhaal te zijn.’ Stijn Ronsse

Innovatie heeft verhalenvertellers nodig

Bedrijven profileren zich maar als te graag als innovatief, dynamisch,… maar waarom valt de innovatiemotor binnen hun organisatie dan toch stil? ‘Naast veel andere valkuilen, heb je een wervend verhaal nodig dat vertelt waarom je iets doet, hoe je iets gaat doen, wat je doelstellingen en je timeline zijn,… Bij veel bedrijven zijn een duidelijke missie en strategie niet aanwezig, of niet wijdverspreid onder de medewerkers. Dit beschadigt je draagvlak. Iedere afdeling binnen je organisatie zou moeten nadenken over optimalisatie en innovatie en die ideeën zouden moeten doorstromen,’ vertelt Stijn.

‘Nu is missiegedreven innovatie erg populair, vaak bij overheden, die een missie opzetten voor de komende tien à twintig jaar. Ook op bedrijfsniveau moet dit kunnen! Een visie op waar ze binnen tien jaar willen staan. Heel veel korte termijn of los ogende projecten kun je binnen dat bredere verhaal kaderen. Het biedt duidelijkheid aan mensen hoe zaken vooruitgaan, en waarom ze projecten x of y uitvoeren. Dat helpt ook om het draagvlak uit te bouwen en om de neuzen in dezelfde richting te krijgen. ’

‘De rol van motivatie mag je niet onderschatten. Je ziet nog vaak dat economische prikkels makkelijker draagvlak creëren, nog vaak zijn medewerkers eenvoudiger te overtuigen als het resultaten op korte termijn oplevert. Hoe verder je weggaat van economische prikkels, hoe groter het belang van het grotere verhaal. Nu is dat tij wel aan het keren, omdat veel maatschappelijke prikkels centraler komen te staan en  ook economisch belangrijk worden. Denk bijvoorbeeld aan duurzaamheid, de klimaatopwarming,… Bedrijven die nu deze kaart trekken, creëren een first-mover-advantage. De theorie is dat grote verschuivingen gebeuren als bedrijven, overheden, technologische ontwikkelingen en burgers in dezelfde richting evolueren. Nu zie je dat gebeuren: bedrijven slaan meer en meer deze richting in, overheden ook, de technologie wordt beschikbaar en consumenten gaan het in hun consumptiegedrag inrekenen. Je kan dan ook vermoeden dat bedrijven die nu een voortrekkersrol opnemen om hun CO2-uitstoot aan te pakken hiervoor op termijn beloond zullen worden door een stijgende vraag, en daar bijgevolg economisch bij gebaat zullen zijn.’

'Innovatie gebeurt niet zomaar. Je moet de mouwen opstropen, maar de kans dat er voordelen uit voortvloeien is groot.’ Stijn Ronsse

En cours de route

Het opbouwen van innovatie-intelligentie vereist ook kritische zelfreflectie. ‘Zelfs als je als bedrijf een bepaalde weg hebt ingeslagen, is het van belang om kritisch te blijven kijken naar je route en mensen binnen je organisatie aan te moedigen om regelmatig te reflecteren of nog steeds het beste pad gevolgd wordt. Je vraagt je best af en toe af of je niet in een lock-in belandde, een situatie waarbij je iets doet omdat je het altijd zo deed, terwijl er een beter alternatief is. Hiervoor kan het interessant zijn dat je naast bouwers ook slopers in de organisatie hebt, iemand die zaken vanuit een andere [lees: kritische] invalshoek bekijkt. Dat laat toe om weer iets op te bouwen. Slopers vormen een nuttige, en eigenlijk noodzakelijke stem voor bedrijven, terwijl ze vaak met de vinger worden gewezen.’

‘Innovatie is een reflex die je je eigen moet maken. Want je bereikt nooit een punt waarop alles perfect loopt. Alles is voor verbetering vatbaar. De momenten waarop je denkt “nu loopt alles perfect”, zijn de gevaarlijkste. Een citaat van mijn oma staat vooraan in het boek: “Gebraden kippen vliegen niemand in de mond”. En dát is de essentie van innovatie. Het gebeurt niet zomaar. Je moet de mouwen opstropen, maar de kans dat er voordelen uit voortvloeien is groot.’