Dit deden wetenschappers voor u in 2019: doorbraak in bestrijding van astma

(06-01-2020) WAT? Antilichamen maken die kristallen kunnen oplossen bij astmapatiënten. - WAAR? UGent, VIB, argenx - WIE? Savvas Savvides, structureel bioloog - WAAROM? Astmasymptomen aanpakken - WANNEER? 5 à 10 jaar

"De tijd dringt. Sinds de Tweede Wereldoorlog zijn we erin geslaagd infectieziekten terug te dringen, maar inflammatoire ziekten als astma blijven toenemen"
(Prof. Savvas Savvides)

Sinds de tweede helft van de 19de eeuw weten we dat bepaalde kristallen — de Charcot Leyden Crystals of CLC’s — mogelijk chronische ontstekingsziekten van de luchtwegen zoals astma en bronchitis mee uitlokken. Maar pas meer dan een eeuw later werd ontdekt dat CLC’s opgebouwd zijn uit het eiwit galectin-10 (Gal 10). Een verrassende conclusie, want in een goed functionerend lichaam vormen eiwitten normaal geen kristallen.

Weer eens een halve eeuw later konden onderzoekers van de UGent en het Vlaams Instituut voor Biotechnologie, onder leiding van de professoren Bart Lambrecht en Savvas Savvides, in detail beschrijven hoe de verdachte kristallen zich gedroegen.

"Dat het zolang geduurd heeft om dit mechanisme te ontrafelen heeft vooral te maken met technologische tekortkomingen", legt structureel bioloog Savvides uit. "We zijn bijvoorbeeld nu pas in staat om met behulp van een synchrotron, een deeltjesversneller die gespecialiseerde X-stralen produceert, de structuur van kristallen te bestuderen die slechts een paar micrometer (een micrometer is een duizendste van een millimeter, red.) groot zijn. Grote doorbraken vereisen grote stappen en nauwgezet werk dat veel tijd in beslag neemt. Nochtans dringt die tijd. Sinds de Tweede Wereldoorlog zijn we erin geslaagd infectieziekten terug te dringen, maar inflammatoire ziekten als astma blijven toenemen."

De onderzoekers stelden vast dat Gal 10 alleen schadelijk is als het in kristalvorm voorkomt: dan droeg het bij tot de vorming van een dikke slijmlaag in de luchtwegen. In opgeloste vorm bleek het eiwit onschadelijk.

Met die kennis werd het Gentse biotechbedrijf argenx — spreek uit: aardjeniks— gecontacteerd. Er werden antilichamen ontwikkeld die de kristallen oplosten: dat duurde enkele minuten in een petrischaal en een paar uur in het slijm van een astmalijder. Ook bij muizen werden inflammatoire symptomen in de longen teruggedrongen.

Abracadabra-moment

"Een abracadabra-moment", benadrukt professor Savvides. "Toen ik op congressen vertelde dat we kristallen konden oplossen via een andere molecule keken de collega’s verwonderd toe: hoe is dit mogelijk? Baanbrekend." De studie werd gepubliceerd in het gerenommeerde vaktijdschrift Science. Maar dat wil niet zeggen dat we over een paar jaar een middel hebben om astma te bestrijden.

Professor Savvides: "Er zit nu een project in de pijplijn dat argenx 118 werd gedoopt. Pas in 2021 zullen er klinische studies bij mensen van start kunnen gaan en dan duurt het nog meer dan twee jaar voor we de resultaten daarvan kennen. Op zijn vroegst over vijf jaar zouden we dus in theorie een therapeutisch middel kunnen hebben, maar ik durf me niet aan prognoses te wagen. Dit soort trajecten zijn bijzonder uitdagend. Laten we hopen dat dit de uitzondering vormt."

Frank Van Laeken
© HLN - 28/12/2019

Lees meer artikels over: