Proeftuinen rond multiperspectivisme

Vakgroep/Dienst: Facultaire Dienst Onderwijsondersteuning (WE58)
Promotor: Prof. Mieke Adriaens, Onderwijsdirecteur
Projectmedewerkers: Sandra Vangestel, Pieter De Clercq

Korte beschrijving van het onderwijsinnovatieproject

MultiperspectivismeMultiperspectivisme maakt reeds lang integraal deel uit van de onderwijsvisie van de faculteit Wetenschappen. Onderstaande passage uit het facultair Onderwijsbeleidsplan illustreert dit.

Passage uit het facultair Onderwijsbeleidsplan over multiperspectivisme:

‘In lijn met het UGent onderwijsconcept Durf Denken worden onze studenten en lesgevers uitgedaagd om creatief en hands-on om te gaan met de leerstof. In vele opzichten omvatten ons onderwijs en onze toetsing een multiperspectivistische aanpak - hoewel dit tot nu toe niet zo benoemd werd- in die zin dat probleemgestuurd denken, een mix aan activerende werk- en evaluatievormen en perspectiefwisseling terugkerende elementen zijn binnen de huidige opleidingen Wetenschappen. Zo is er in alle opleidingen op verschillende manieren aandacht voor probleemgericht en ontdekkend leren, bijvoorbeeld via vraagstukken, werkcolleges, projectwerk, veldwerk en excursies, peer teaching, bachelor- en masterproef.
Alle masteropleidingen voorzien in een (al dan niet verplichte) stage, die niet alleen de brug slaat tussen opgedane kennis, vaardigheden en praktijkervaring, maar ook beroep doet op de sociale vaardigheden, de zin voor initiatief en het aanpassingsvermogen van de student. Communicatievaardigheden, zowel presenteer- als schrijfvaardigheden, worden gradueel opgebouwd doorheen de opleidingen. Bij de vakken die via peer teaching gedoceerd worden, waarbij studenten een hoofdstuk of artikel analyseren en voorstellen voor verdere groepsdiscussie, kunnen de verschillende perspectieven erg verrijkend blijken. Ook via seminaries en debatten worden studenten gestimuleerd om kritisch na te denken over de rol en toepassing van wetenschappen binnen de huidige maatschappelijke context.’

Het thema multiperspectivisme is dus reeds sterk aanwezig binnen de opleidingen. Alleen worden de praktijken niet perse op deze wijze benoemd of in beeld gebracht. Eén van de doelstellingen van dit project is de reeds in gebruik zijnde goede praktijken m.b.t. het thema meer zichtbaar te maken.

Beschrijf hoe het onderwijsinnovatieproject aansluit bij één van de twee thema’s ‘activerend leren’ en ‘multidisciplinariteit’

De inhoudelijke focus van dit project ligt volledig op het thema multiperspectivisme. Voorliggend project overstijgt opleidingen en dynamiseert het thema multiperspectivisme binnen de ganse faculteit Wetenschappen.

Toon aan dat er een link of samenwerkingsverband is met een andere faculteit

We geloven dat een actieve communicatie en ondersteuning m.b.t. onderwijsinnovatie de cruciale katalysator vormt om een dynamiek rond onderwijsinnovatie te creëren en te behouden. De resultaten van dit project zullen op actieve wijze verspreid worden binnen de Associatie UGent. Concreet zal, ter afsluiting van het project, een Broodje Martinnovatie georganiseerd worden met multiperspectivisme als centraal thema. De focus zal daarbij liggen op een aantal goede praktijkvoorbeelden van en door docenten.

Doelstellingen van het project + tijdsbesteding

Multiperspectivisme is een containerbegrip dat zich laat ontleden tot een aantal meer hanteerbare onderwijskundige thema’s: multidisciplinariteit (verwante wetenschappen zelfstandig en kritisch betrekken bij complexe problemen), perspectiefwisseling en perspectiefverbreding, probleemgericht/ontdekkend/ coöperatief leren, studenten leren presenteren /discussiëren /netwerken / samenwerken, het betrekken van stakeholders uit de afnemende velden (kennisinstellingen, overheden en bedrijven, middenveld), social accountability: onderwijs in functie van maatschappelijke belangen en doelstellingen, studentondernemerschap, …

In dit onderwijsinnovatieproject zullen vier sporen gevolgd worden:

  • Spoor 1: Het thema multiperspectivisme als containerbegrip zichtbaar maken
  • Spoor 2: Ondernemerschap aan de faculteit WE vergroten
  • Spoor 3: De structurele integratie van duurzaamheidseducatie in de opleidingen promoten
  • Spoor 4: Interdisciplinair symposium Masterproef

SPOOR 1: HET THEMA MULTIPERSPECTIVISME ALS CONTAINERBEGRIP ZICHTBAAR MAKEN

Doel van dit project is het thema multiperspectivisme als containerbegrip duiden en ontleden in kleinere meer hanteerbare onderdelen. De bestaande praktijken rond het thema in kaart brengen, presenteren aan de docenten, met als doel het verder uit te diepen en docenten te inspireren door de openliggende kansen in de schijnwerper te plaatsen.

Concreet zullen volgende acties ondernomen worden:

  • In kaart brengen/bundelen/presenteren van reeds bestaande goede praktijken binnen de faculteit WE. Docenten zullen uitgenodigd worden om goede praktijken m.b.t. multiperspectivisme toe te lichten. De beste praktijkvoorbeelden zullen voorgesteld worden a.d.h.v. ‘getuigenissen’. Bedoeling is een online good-practice gids op te stellen rond het thema en het thema inhoudelijk te verdiepen.
  • In het kader van talentontwikkeling van docenten zal een Broodje Martinnovatie georganiseerd worden rond multiperspectivisme. Daar zullen docenten komen getuigen en zal de online good-practice gids voorgesteld worden. Zoals steeds worden daarbij promotie gemaakt via diverse kanalen met het oog op de aanwezigheid van docenten uit alle faculteiten en van de associatiepartners.

SPOOR 2: ONDERNEMERSCHAP AAN DE FACULTEIT WE VERGROTEN

Doel van dit project is studenten zin doen krijgen in ondernemerschap en ze beter te informeren over ‘ondernemerschap’.
De studenten van de faculteit WE zijn relatief gezien weinig ondernemend. Zowel het aantal studenten met een statuut als student-ondernemer als het aantal studenten dat een keuzevak met betrekking tot ondernemerschap volgt (Leer Ondernemen, Inleiding tot ondernemerschap, Durf Ondernemen, Durf Starten), is klein.

We proberen deze tendens te counteren d.m.v. een aantal concrete acties:

  • Bestaande evenementen rond ondernemerschap aan de UGent extra in de kijker plaatsen
  • Oplijsten van mogelijke competenties rond ondernemerschap en deze communiceren naar de verschillende opleidingscommissies met als doel de integratie ervan in de opleidingsfiches
  • Inrichten van een studentenevenement rond ondernemerschap voor alle studenten van de faculteit WE. Inhoudelijk zullen daarbij volgende zaken aan bod komen:
      • Inleiding rond Durf Ondernemen/ondernemerschap
      • Getuigenissen door student-ondernemers van de faculteit WE
      • Optioneel: business game voor studenten in samenwerking met Vlajo
      • Promotie/toelichting van het ondernemersstatuut

SPOOR 3: DUURZAAMHEIDSEDUCATIE AAN DE FACULTEIT WE VERSTERKEN

Duurzame ontwikkeling vraagt een bij uitstek multidisciplinaire benadering. De bedoeling van dit project is het thema duurzaamheid extra in de kijker te plaatsen in het onderwijs aan de faculteit Wetenschappen. We pogen daarbij zowel de studenten als de docenten en opleidingen te betrekken door een combinatie van éénmalige en meer structurele acties. Het Centrum voor Duurzame Ontwikkeling – UGent (CDO) wordt betrokken als structurele inhoudelijke partner bij de uitvoering van dit project. Zij engageren zich tot een zogenaamde ‘light’-versie van een begeleidingstraject rond duurzaamheidseducatie. Aan de hand van een 3-tal consultatiemomenten/groepssessies zorgen ze voor een inhoudelijke kick-start en groepsbegeleiding bij de zelfevaluatietool, het opstellen van een visietekst en actieplan. Bedoeling is minstens één opleiding te vinden die pionier wil spelen en als inspirator dienst zal doen voor eventuele andere opleidingen.

Anderzijds willen we ook studenten betrekken bij het denkproces rond duurzaamheidseducatie: op welke wijze wensen zij tijdens hun opleiding in aanraking te komen met het thema. Momenteel volgen slechts een beperkt aantal studenten de keuzevakken, met betrekking tot duurzame ontwikkeling. Een deel van het project bestaat dan ook uit de promotie bij studenten van deze keuzevakken.

Acties gericht op studenten

  • Promotie maken bij studenten voor de universiteitsbrede keuzevakken rond duurzaamheid
    De promotie zal gevoerd worden via alle mogelijke kanalen die studenten bereiken: de studentenverenigingen, de Minerva website, de infoschermen, affiches, flyers, gastsprekers,…
  • Studenteninterviews rond duurzaamheidseducatie
    De studenten die actief betrokken zijn bij Transitie UGent worden gevraagd een videomontage te maken rond de vraag “Hoe zou jij duurzaamheid integreren in je opleiding ?” Inspiratie voor zo’n montage werd gevonden bij het filmpje “De wereld is veranderd, onze syllabi niet”.
  • Als eindproduct wordt gestreefd naar een videomontage die gebruikt zal worden tijdens het Broodje Martinnovatie rond duurzaamheidseductie en zal dienen als input voor het coachingstraject rond duurzaamheidseducatie voor docenten (zie verder).
  • Promotie voor de duurzaamheidsaward: 'de Groene Ruijter'
    Er zal extra promotie gemaakt worden onder de studenten voor deze award via de gebruikelijke kanalen.
  • Opstarten van collectieve ecologische moestuinen voor studenten en docenten op de campus Sterre. De precieze modaliteiten hiervoor dienen nog uitgewerkt te worden in overleg met de UGent Milieudienst (Riet Van de Velde).

Acties gericht op docenten:

  • Broodje Martinnovatie rond duurzaamheidseducatie
    Als kick-off evenement voor het project zal in het voorjaar 2016 een Broodje Martinnovatie georganiseerd worden rond het thema “Duurzaamheidseducatie”. Het Centrum voor Duurzame Ontwikkeling (CDO) wordt gevraagd een algemene inleidingsles te geven m.b.t. de integratie van duurzame ontwikkeling in een opleiding. Tijdens het seminarie kunnen volgende zaken aan bod komen:
      • Tussentijdse resultaten van het DOWA-project “Curricula oriënteren naar duurzame ontwikkeling”
      • Toelichting bij het zelfevaluatie-instrument voor opleidingen rond duurzaamheid
      • Stand van zaken rond pilootopleidingen die aan de slag gaan rond het thema met als doel het ontwikkelen van een visie en actieplan
  • Coachingstraject rond duurzaamheidseducatie
    Na het kick-off evenement rond duurzaamheidseducatie in samenwerking met het CDO zullen opleidingen uitgenodigd worden mee te stappen in een zogenaamd ‘light’-traject rond duurzaamheidseducatie. Zo’n traject ziet er als volgt uit:
      • een inleidende workshop/presentatie (via voorgaand Broodje Martinnovatie) om duurzaamheidseducatie inhoudelijk te schetsen
      • aanreiken van relevante (buitenlandse) praktijkvoorbeelden/teksten/filmpjes/... die het visievormingsproces wat verder kunnen voeden
      • eventueel een extra seminarie of workshop na de zelfevaluatie om resultaten/ideeën/... te bespreken, te toetsen aan voorbeeldpraktijken/teksten
      • Betrekken van uitwisselingsstudenten die in Uppsala (Zweden) bij CEMUS (http://www.web.cemus.se/) studeerden. Zij zullen gevraagd worden hun ervaring te willen delen met een kerngroepje binnen de opleiding dat rond duurzaamheidseducatie aan de slag wil.
      • Bekijken van het aanbod van Ecocampus ter bijkomende inspiratie voor opleidingen

Opmerking: De meerwaarde van zo’n proces ligt meer in het proces zelf dan in de resultaten ervan. De resultaten van een proces zijn immers het specifieke resultaat van een groepsdynamiek binnen een specifieke opleiding. De resultaten van zo’n proces zijn niet perse overdraagbaar naar andere opleidingen, enkel de vorm van het proces is overdraagbaar.

  • Docenten worden via de opleidingscommissies aangespoord om tijdens de “Week van de duurzaamheid” (oktober) het thema tijdens hun lessen in de kijker te plaatsen en inhoudelijk invulling te geven.
  • Op de dag van de duurzaamheid (10/10) wordt extra communicatie verzorgd rond duurzaamheid. Alle docenten ontvangen 2 powerpointslides rond duurzaamheid waarin de week en de dag van de duurzaamheid en de bijhorende activiteiten aangekondigd worden. De docenten wordt gevraagd, tijdens de week van de duurzaamheid, kort deze slides te projecteren en te duiden.

Structurele acties gericht op opleidingen

  • De verschillende opleidingscommissies verbonden aan de faculteit Wetenschappen worden aangeschreven om een aantal competenties rond duurzaamheid op te nemen in de opleidingsfiches en ECTS-fiches. De docenten worden een lijst van mogelijke competenties m.b.t. het thema aangereikt. Deze lijst wordt opgesteld op basis van het UGent-Competitiemodel. Ter illustratie een aantal van deze competenties:
      • de student kan duurzaamheidskwesties linken aan de opleiding
      • kernbegrippen inzake duurzame ontwikkeling, duurzaamheid en/of transitiekaders correct kunnen hanteren
      • de contouren van een multi-, inter- en transdisciplinair perspectief op een duurzaamheidskwestie kunnen schetsen

SPOOR 4: INTERDISCIPLINAIR SYMPOSIUM MASTER-PROEF

Om de interdisciplinaire kruisbestuiving tussen de verschillende opleidingen van de faculteit WE te versterken zullen een aantal acties ondernomen worden. Er zal een interdisciplinair symposium master-proef georganiseerd worden waarbij de master-proeven op laagdrempelige wijze en opleidingsoverschrijdend gebundeld en voorgesteld worden aan studenten en docenten.

Dat kan via een klassieke posterbeurs, een speed-dating, een 1-minuut (video)presentatie (Youtube) of online varianten daarop. De bedoeling is de studenten (en docenten) uit de verschillende diverse opleidingen zicht te laten krijgen op de inhoud van de masterproeven uit andere opleidingen. Door de verschillende masterproeven in beeld te brengen wordt de drempel voor een interdisciplinaire masterproef verlaagd. Zo’n posterbeurs werkt ook inspirerend voor docenten/promotoren bij het oplijsten van mogelijke masterproef-onderwerpen. Het is tevens de bedoeling om promotoren en studenten die nog geen onderwerp gekozen hebben voor een masterproef, te inspireren tot een interdisciplinair thema.

Promotie van interdisciplinaire master-proeven

De dynamiek rond de posterbeurs zal aangegrepen worden om via de opleidingscommissies interdisciplinaire masterproeven verder te promoten. De posterbeurs kan hierbij als katalysator fungeren. De opleidingscommissies worden aangespoord om manieren te bedenken ter promotie van interdisciplinaire master-proeven.