ChatGPT en andere generatieve AI-tools

Je kan er niet aan ontsnappen: generatieve AI-tools in het algemeen - en ChatGPT in het bijzonder - zijn alomtegenwoordig, binnen en buiten de universiteitsmuren. En dat heeft impact op ons onderwijs. Maar wat is dat eigenlijk, ChatGPT? Wat kan het en wat kan het niet? Welke gevaren schuilen er in het gebruik? En wat vinden je lesgevers ervan mocht je het gebruiken? Deze pagina bevat de antwoorden op bovenstaande vragen.

Artificiële intelligentie (AI) evolueert continu. We proberen deze pagina up-to-date te houden zodat de aangeboden informatie niet achterhaald is.

Wat is ChatGPT?

ChatGPT (Generative Pre-trained Transformer) is een geavanceerde chatbot waaraan je alle mogelijke vragen kan stellen. Op die vragen genereert het systeem binnen enkele seconden een antwoord in de vorm van een korte of langere tekst. Ben je niet tevreden met de tekst, dan vraag je om je antwoord aan te passen of om een nieuw antwoord te geven. Het programma schrijft ook programmeertaal en corrigeert taalfouten.

Hoe werkt het?

Weet dat de gratis versie van ChatGPT niet verbonden is met het internet. De gratis versie van de chatbot baseert zich momenteel op GPT-3.5, een taalmodel dat getraind is op tientallen miljarden woorden uit verschillende bronnen. Door dat taalmodel kan ChatGPT voorspellen wat het meest waarschijnlijke volgende woord is in bepaalde contexten. De makers van ChatGPT gebruikten daarvoor voorbeelden van dialogen tussen mensen, toonden welke antwoorden goed en welke fout zijn en beoordeelden in een laatste fase de antwoorden van de chatbot zodat die steeds beter werd.

Wat zijn de risico's?

De chatbot staat zeker niet op punt.

  1. De informatie die je krijgt, is niet altijd correct. De gratis versie van ChatGPT geeft bovendien geen bronnen om die info te checken. Als je specifiek naar bronnen vraagt, dan zal de chatbot bronnen verzinnen (in de AI-wereld spreekt men dan over hallucineren). Bij vragen over je vakgebied zal je dus over een goede vakkennis moeten beschikken om de betrouwbaarheid in te schatten.
  2. De makers zijn weinig transparant over hun trainingsdata: welke informatie hebben ze ingevoerd en waar hebben ze die gevonden? In combinatie met de afwezigheid van bronnen gaat het hier dus mogelijks over intellectuele diefstal. Bovendien expliciteren ze ook niet waar de door jou ingegeven informatie naartoe gaat. Voer dus nooit gevoelige informatie in!
  3. De antwoorden kunnen bias bevatten, omdat het systeem getraind is op mogelijk gekleurd bronmateriaal.
  4. Normaal kan je geen ethisch verwerpelijke vragen stellen door een ingebouwd veiligheidsmechanisme. Dat is echter gemakkelijk te omzeilen door bepaalde instructies te geven.
  5. Ook de ecologische voetafdruk van het gebruik is niet te onderschatten. De bijkomende IT-infrastructuur, de dataopslag en de datatransmissie zorgen voor een aanzienlijke toename van energieverbruik.

Sinds 14/03/2023 is er een betalende versie van ChatGPT die wel online kan. De chatbot gebruikt bovendien data uit een sterker taalmodel, nl. GPT-4. Dat taalmodel is ook geïntegreerd in andere generatieve AI-tools, zoals CoPilot van Microsoft.

Mag je ChatGPT of een andere generatieve AI-tool gebruiken?

Besef in de eerste plaats dat je studeert om iets te leren, om bepaalde competenties te verwerven. Examens, schrijftaken, … zijn er om te bewijzen dat jij die competenties onder de knie hebt. Het is jouw eigen verantwoordelijkheid om dat aan te tonen. Als je dus een evaluatieopdracht niet zelf maakt maar laat uitvoeren door een generatief AI-systeem, dan kan je lesgever niet inschatten of jij de nodige competenties verworven hebt.

We spreken zelfs over plagiaat als je de door AI gegenereerde teksten indient als je eigen werk. Je lesgevers hebben hier wel het laatste woord: zij beslissen of en in welke mate je de tools mag gebruiken zonder dat het frauduleus wordt. Het kan dat je bijvoorbeeld de tools wel mag gebruiken om ideeën te genereren, maar niet om je tekst te herschrijven. Je lesgevers zullen van tevoren duidelijk communiceren wat kan en wat niet. Wanneer je de bot gebruikt waar het niet mocht, dan kan er een examentuchtprocedure starten op basis van het onderwijs- en examenreglement (art. 78 §2). Het gebruik van ChatGPT of andere generatieve AI-tools wordt dan beschouwd als fraude en onregelmatigheid. De examen(tucht)commissie beslist of er voldoende bewijs is en of er een examentuchtsanctie volgt.

Wees je er ook van bewust dat lesgevers, meer dan vroeger, het proces zullen bevragen: hoe ben jij tot dat resultaat gekomen? Tijdens dat proces zijn namelijk erg specifieke vaardigheden belangrijk, zoals de juiste informatie zoeken en vinden én die samenbrengen om een taak uit te voeren. Zelfreflectie speelt hier een cruciale rol: je zal het proces moeten bijhouden en expliciteren, door o.a. een mondelinge toelichting, tussentijdse (peer)feedback, bevragingen, enz.

Bieden generatieve AI-tools ook mogelijkheden?

Uiteraard kunnen de tools je helpen. Maar als je een generatieve AI-tool gebruikt, denk dan eerst en vooral aan bovenstaande risico's, zeker op gebied van privacy, betrouwbaarheid en bias. Zet hem dus enkel in als een ondersteunende tool. Zo kan je extra duiding en voorbeelden vragen bij moeilijkere leerstof, feedback vragen op zelfgeschreven teksten, kennisvragen laten genereren om je leerstof in te oefenen, enz. Inspiratie nodig? Check https://aivoorstudenten.nl/

Wat is het nut van bepaalde competenties als je later ook een AI-tool kan gebruiken?

Bepaalde competenties, zoals het zelfstandig schrijven van teksten in een correct taalgebruik, lijken nu misschien minder belangrijk. Die competenties behoren echter tot de vereiste leerresultaten van veel opleidingen. Zo kan je geen diploma Rechten verkrijgen zonder in staat te zijn zelf een juridische argumentatie te formuleren als oplossing van een complex juridisch vraagstuk. Of een diploma van een talenopleiding zonder zelf goede en correcte teksten te schrijven. Of een diploma Informatica zonder in staat te zijn zelf te programmeren.

Een sterke schrijfvaardigheid vereist daarenboven meer dan wat zo’n generatieve AI-tool op dit moment kan. Competenties als kritisch denkvermogen, kennis van effectieve communicatie en creativiteit blijven noodzakelijk om de kwaliteit van de gegenereerde teksten in te schatten en aan te passen.

Hoe kan je aan je generatieve AI-geletterdheid werken?

Niet elke student is vanzelf in staat om vlotjes met zulke tools te werken. Voel je jezelf onbekwaam om de tools te gebruiken? Zou je graag meer te weten komen over generatieve AI in het algemeen? In afwachting van een UGent-leerpad kan je je kennis testen en bijleren in de e-module Responsible Use of Generative AI in Education, een product van de collega's van de Universiteit van Amsterdam.

Welke andere generatieve AI-tools dan ChatGPT zijn interessant?

De generatieve AI-tools schieten als paddenstoelen uit de grond, en worden aan een hels tempo geïntegreerd in verschillende applicaties, zoals in CoPilot (het vroegere BingChat van Microsoft) en Gemini (het vroeger Bard van Google). Elke tool en app heeft andere sterktes en beperkingen. Ook hier is dus de boodschap: blijf kritisch!