Anaïs Van Ertvelde: Het (re)producerende monster – Over handicap en eugenetica

Een monster verschijnt op het scherm. De protagonist slaakt een ijselijke kreet en trekt dan, zijn angst overwinnend, een pistool. In het cinemazaaltje houden meerdere mensen uit afgrijzen de handen voor de ogen. Wat wil ze liever niet zien? Hoe weten zij eigenlijk dat ze door hun vingers heen naar een monster gluren? Is de verbrande huid vol uitgesproken structuren een weggever? Is het dat verminkte gezicht? Het vergroeide lichaam? Het slepende loopje? De wriemelende, dierlijke manier van kruipend voortbewegen? De ledematen waarvan we er veel te veel tellen of net te weinig? Waarom hebben zoveel van onze monsters gehandicapte lichamen en heeft dat iets te maken met dat horror als filmgenre volwassen werd in de jaren twintig en dertig; hoogtijdagen van de eugenetica? 

Kan de film nog enger? Wat als het monster zich gaat vermenigvuldigen? Hij geen eenzame zonderling blijkt maar moeder van een monstergebroed dat zich over de wereld verspreidt. Sluipt de angst voor het monsterlijke dan binnen in de argumenten die we tot op vandaag de dag gebruiken om de toegang tot anticonceptie en abortus te legitimeren? In het steeds prevalenter worden van prenatale onderzoeken? En welke rol spelen overheden daar eigenlijk in? Zijn zij de hoeder van rechten zoals het recht op een gezinsleven? Bevrijden zij mensen met een handicap van hun monsterlijke status door hen van uitsluiting en beschimping te vrijwaren? Of valt die rol moeilijk te verzoenen met het aloude staatsverlangen naar een samenleving met zo min mogelijk economisch inefficiënte burgers?

Op basis van haar prijswinnende boek Handicap. Een bevrijding (2024) traceert schrijfster en historica Anaïs Van Ertvelde in deze lezing drie draden die handicap en eugenetica aan elkaar binden: het monsterlijke, seks en productief burgerschap.