Alzheimer vroeger te slim af: hoe UGent met bevolkingsonderzoek het verschil maakt
Alzheimer vroeger te slim af: hoe UGent met bevolkingsonderzoek het verschil maaktUGent-onderzoekers prof. Lies Lahousse en prof. Marthe De Boevre nemen een sleutelrol op in Vlaams Alzheimeronderzoek, voortbouwend op hun Gezondheidsmonitor en gedragen door een miljoeneninvestering van de Vlaamse Regering.
Alzheimer vroeger te slim af: hoe UGent met bevolkingsonderzoek het verschil maakt
(17-12-2025)
UGent-onderzoekers prof. Lies Lahousse en prof. Marthe De Boevre nemen een sleutelrol op in Vlaams Alzheimeronderzoek, voortbouwend op hun Gezondheidsmonitor en gedragen door een miljoeneninvestering van de Vlaamse Regering.
Het gloednieuwe en door minister-president Matthias Diependaele pas goedgekeurde onderzoeksproject 'Vlaams Cognitief Kompas' focust op de veelbelovende pTau217-biomerker. Dat is een klein eiwitfragment dat in het bloed terechtkomt wanneer er in de hersenen veranderingen beginnen die typisch zijn voor Alzheimer.
Onderzoekers kunnen dit eiwitfragment meten met een eenvoudige bloedtest. Omdat pTau217 vaak al verhoogd is lang vóór iemand geheugenproblemen krijgt, kan het helpen om de ziekte veel vroeger op te sporen, zelfs tientallen jaren voor de eerste symptomen optreden. Dankzij de validatie van deze innovatieve bloedtest kunnen we de ziekte wellicht uitstellen of sterk vertragen.
Vroege opsporing maakt het verschil
Vandaag leven meer dan 130.000 mensen in Vlaanderen met dementie, waarvan Alzheimer de meest voorkomende oorzaak is. Omdat de ziekte al lang begint voordat de eerste symptomen zichtbaar zijn, is vroeg ingrijpen erg belangrijk.
Recente doorbraken in bloedtesten bieden nieuwe mogelijkheden, maar die zijn nog onvoldoende gevalideerd voor gebruik bij de brede bevolking. Daarom bundelen onderzoekers van verschillende Vlaamse universiteiten, universitaire ziekenhuizen en het VIB hun krachten om deze testen te evalueren bij 5.000 vijftigplussers.
Gezondheidsmonitor als stevige basis
Voor dit grootschalige onderzoek kan de Vaamse Overheid rekenen op de expertise, de logistieke efficiëntie en de infrastructuur van de Gezondheidsmonitor van de UGent.
De Gezondheidsmonitor is een langdurig bevolkingsonderzoek waaraan meer dan 20.000 Gentenaars met uiteenlopende sociaaldemografische profielen deelnemen.
Die unieke infrastructuur maakt het mogelijk om innovatief onderzoek snel en kwaliteitsvol op te schalen.
Leading ladies achter de Gezondheidsmonitor zijn prof. Marthe De Boevre en prof. Lies Lahousse.
“Met de Gezondheidsmonitor hebben we de voorbije jaren aangetoond dat we gezond ouder worden nauwkeurig in kaart kunnen brengen. Door dit nu uit te breiden met Alzheimeronderzoek zetten we een belangrijke stap vooruit, voor burgers, beleid en zorg.” - Prof. Marthe De Boevre (Faculteit Farmaceutische Wetenschappen).
Van onderzoek naar maatschappelijke impact
Het project kijkt niet alleen naar medische resultaten, maar ook naar maatschappelijke vragen. Hoe gaan mensen om met het idee dat ze een verhoogd risico op Alzheimer hebben? Wanneer is het zinvol om iemand te testen? En hoe zorgen we ervoor dat nieuwe kennis leidt tot betere zorg, zonder mensen onnodig ongerust te maken (overdiagnose)?
Belangrijk om te weten: dit is geen screeningsprogramma. Deelnemers krijgen geen diagnose en een positieve test betekent niet automatisch dat iemand Alzheimer zal krijgen.
Ook de timing van dit onderzoek is belangrijk. Er bestaan sinds kort nieuwe geneesmiddelen die het ziekteproces kunnen afremmen, vooral wanneer ze vroeg worden toegediend.
“Ouderdomsziekten hebben een enorme impact op onze gezondheidszorg. Door populatieonderzoek te combineren met onze expertise in geneesmiddelenontwikkeling kunnen we beter bepalen wie het meeste baat heeft bij nieuwe behandelingen en hoe we de gezondheidswinst in de bevolking maximaliseren.” - Prof. Lies Lahousse (Faculteit Farmaceutische Wetenschappen).
UGent als motor van innovatie: zonder de Gezondheidsmonitor, geen Vlaams Cognitief Kompas.
Dat UGent-onderzoekers een dragende rol spelen in dit ambitieuze project benadrukt de sterke positie van Gent in populatieonderzoek en klinisch studieopzet. Via de Gezondheidsmonitor draagt de UGent rechtstreeks bij aan innovatieve oplossingen voor één van de grootste maatschappelijke gezondheidsuitdagingen van vandaag.
Het initiatief past binnen het bredere Vlaamse beleid rond gezond ouder worden en bevestigt de rol van universiteiten als leverenacier van wetenschappelijke én maatschappelijke vooruitgang.
