Nationale en internationale wetgeving over AI

Nationale wetgeving en richtlijnen

Op dit moment is de Belgische wetgeving omtrent AI nog vrij beperkt. Wel werd er in 2019 een Vlaams actieplan Artificiële Intelligentie gelanceerd, gebaseerd op het Vlaamse beleidsplan Artificiële Intelligentie. Ze zetten in op onderzoek, de digitalisering van bedrijven en de AI-geletterdheid van Vlamingen. In 2022 volgde het Nationaal Convergentieplan voor de Ontwikkeling van Artificiële Intelligentie van de federale overheid. Dat plan stelt 9 concrete doelstellingen voor om van België een "SmartAINation" te maken. Beide plannen leggen geen verplichtingen op, maar tonen in hun geplande acties de ambitie om verantwoord om te gaan met AI.  

In het kader van de Vlaamse AI-Strategie worden ook richtlijnen aangeboden. Voor verdere informatie en aanbevelingen kan je op Vlaams niveau de website van het Kenniscentrum Data en Maatschappij consulteren. 

Europese wetgeving en leidraden

Op Europees niveau is de AI Verordening (of AI Act) van groot belang, naast o.a. de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) en de auteursrechtwetgeving (EU en België). De AI Act vormt het eerste uitgebreide wettelijke kader m.b.t. AI en heeft als doel Europa een globale leiderspositie in het gebied van betrouwbare AI te laten innemen. 

Meer info over de impact van de AI Act op het ontwikkelen van AI (voor onderzoeksdoeleinden) vind je op het intranet. 

Wil je de AI Act verkennen of te weten komen hoe die van toepassing is voor jou?  

Raadpleeg dan de website over The EU Artificial Intelligence Act van de Future of Life Institute (FLI). Daar vind je zowel een AI Act Explorer als een Compliance Checker. Baseer je niet enkel hierop en neem ook de AI Act zelf door, maar dit kan wel dienen als hulpmiddel om een eerste beeld te krijgen. Vermijd ook de verboden AI-praktijken. 

Het Kenniscentrum Data en Maatschappij heeft ook een tool ontwikkeld die je ondersteunt om een eerste analyse maken van de mogelijke impact van de EU AI Act op je project. Aan de hand van zes stappen begeleidt de tool je in de identificatie van het voor soort AI-systeem (AIS) of model (AIM) waarmee je werkt, of het binnen de reikwijdte van de AI Act valt en wat je respectievelijke rol(len) en verplichtingen kunnen zijn. 

De AI Act maakt deel uit van een breder pakket beleidsmaatregelen en leidraden om de ontwikkeling van betrouwbare AI te ondersteunen. Van belang daarbij zijn onderstaande richtsnoeren

... om (gen)AI te ontwikkelen:

• Ethics Guidelines for Trustworthy AI (2019) 
  Deze richtsnoeren beschrijven fundamentele rechten, vier ethische beginselen, zeven sleutelvereisten en een checklist voor het ontwikkelen en gebruiken van betrouwbare AI. Lees een samenvatting van de Ethics Guidelines.
• Assessment List for Trustworthy Artificial Intelligence ("ALTAI", 2020) 
  Deze tool vertaalt de zeven sleutelvereisten naar een praktische checklist met reflectievragen voor ontwikkelaars en gebruikers van AI. Lees meer over de ALTAI. 

... om (gen)AI te gebruiken voor onderzoeksdoeleinden:

• Living Guidelines on the Responsible Use of Generative AI in Research (laatste update in 2025) 
  Deze richtsnoeren geven concrete aanbevelingen voor onderzoekers, onderzoeksinstellingen en financiers over het verantwoord gebruik van GenAI in onderzoek. Lees een samenvatting van de aanbevelingen voor onderzoekers uit de Living Guidelines. 
• The European Code of Conduct for Research Integrity (laatste update in 2023) 
  Deze gedragscode legt de kernprincipes van wetenschappelijke integriteit vast en adviseert transparant rapporteren van onderzoeksmethoden en AI-gebruik volgens de vaknormen. Lees meer over de ALLEA-gedragscode. Meer info over de ALLEA gedragscode en (Gen)AI? Lees de Onderzoektip “GenAI: Wetenschappelijke Integriteit vertalen naar verantwoord (Gen)AI-Gebruik”.